CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO
 

Warszawa 2000

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2000

• Grasica, kaletka Fabrycjusza, szpik, grudki limfatyczne, migdałki gardłowe, tkanka limfoidalna jelit, węzły chłonne, śledziona.

• Ontogeneza i podstawowe funkcje układu immunologicznego.
• MALT i BALT.
• Układ immunologiczny skóry.
• Komórki układu immunologicznego i znaczniki ich aktywacji.
• Limfocyty. Mastocyty i bazofile. Granulocyty. Eozynofile

• Swoiste i nieswoiste mechanizmy odpowiedzi immunologicznej.

• Naturalna regulacja odpowiedzi immunologicznej i jej uwarunkowania genetyczne.
• Zależność immunologiczna między matką a płodem.
• Tolerancja immunologiczna.
• Wrodzone i nabyte niedobory immunologiczne.
• Odpowiedź humoralna i komórkowa.
• Antygeny. Antygeny zgodności tkankowej (MHC).
• Alergeny – budowa, rodzaje, nomenklatura, standardyzacja wyciągów, metody oceny narażenia na alergeny.
• Alergeny rekombinowane.
• Komórki prezentujące antygen.
• Immunoglobuliny, przeciwciała swoiste.
• Układ dopełniacza.
• Regulacja syntezy przeciwciał, w szczególności IgE.
• Kompleksy immunologiczne.
• Przeciwciała monoklonalne.
• Reakcja antygen-przeciwciało.
• Receptory limfocytów wiążące antygen, receptory Fc, receptory rozpuszczalne.
• Dojrzewanie limfocytów.
• Subpopulacje limfocytów.
• Cząsteczki adhezyjne.
• Mechanizm prezentacji antygenów limfocytom T.
• Aktywacja i różnicowanie limfocytów.
• Cytokiny (chemokiny).
• Mechnizmy autoimmunizacji.
• Zakażenie HIV, HBV, HCV – immunopatogeneza.
• Pamięć immunologiczna - szczepienia.
• Cytotoksyczność komórkowa naturalna i zależna od przeciwciał.
• Odporność przeciwzakaźna.
• Mechanizmy odporności przeciw bakteriom, wirusom, pasożytom.
• Odporność przeciwnowotworowa.
• Podstawy transplantologii.
• Immunmodulacja i immunosupresja.
• Rodzaje i mechanizmy reakcji zapalnych.
• Białka ostrej fazy.
• Mechanizmy autoimmunizacji.
• Genetyczne uwarunkowania chorób alergicznych.
• Zasady metod diagnostycznych wykorzystujących techniki immunologiczne.

• Morfologia błon śluzowych.

• Budowa układu oddechowego.
• Badania czynnościowe oddychania.
• Metody oceny drożności nosa.
• Budowa i fizjologia skóry.
• Fizjologia przewodu pokarmowego.
• Enzymy trawienne.
• Fizjologia układu adrenergicznnego i cholinergicznego - znaczenie neuroprzekaźników.

• Aminy biogenne.

• Wczesne i późne mediatory reakcji alergicznych.
• Przemiany kwasu arachidonowego.
• Układ cAMP i cGMP.
• Podstawowe pojęcia farmakokinetyki i farmakodynamiki.
• Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania leków.
• Leki o receptorowym mechanizmie działania.
• Molekularne aspekty działania kortykosteroidów.
• Czynniki transkrypcyjne.
• Neuropeptydy.

• Reakcje z nadwrażliwości – rodzaje, definicje

• Alergia a nietolerancja.
• Alergia a choroba alergiczna.
• Atopia i jej uwarunkowania. Choroby atopowe.
• Alergeny wziewne, pokarmowe, kontaktowe, przemysłowe, niepełne. Reakcje krzyżowe
• Epidemiologia chorób alergicznych. Udział różnych czynników zewnątrz i wewnątrzpochodnych na rozwój alergii. Zanieczyszczenia środowiska, infekcje. Czynniki ryzyka rozwoju chorób alergicznych. Predyspozycja genetyczna alergii.
• Ogólne zasady diagnostyki alergologicznej.
• Testy skórne – rodzaje, wskazania, interpretacja
• Metody immunologiczne in vitro stosowane w alergologii. Eozynofilia. Pomiary stężenia immunoglobulin, określanie podklas immunoglobulin i swoistych przeciwciał. Określanie subpopulacji limfocytów T i B, komórek NK, odpowiedzi na mitogeny, czynności fagocytarnych i chemotaktycznych. Oznaczanie cytokin, kompleksów immunologicznych, aktywności dopełniacza i białek eozynofilowych.
• Metody: ELISA, RAST, nefelometria, immunoblot (Western blot), chromatografia, immunoelektroforeza, immunodyfuzja, hybrydyzacja, PCR, sondy genetyczne, CAST-ELISA.
• Metody komórkowe: Cytometria przepływowa, badanie fagocytozy i chemotaksji. Zasady immunofluorescencji. Przeciwciała monoklonalne.
• Metody oceny funkcji narządów docelowych (spirometria, rynomanometria, próby prowokacyjne i eliminacyjne).
• Metody wykrywania i eliminacji alergenów.

• Choroby atopowe górnych dróg oddechowych: alergiczny nieżyt nosa, patofizjologia, diagnostyka i leczenie zachowawcze nieżytów nosa i zatok przynosowych. Nadreaktywność błony śluzowej nosa. Fizjologia i patologia pierścienia Waldeyera. Objawy ze strony ucha w chorobach alergicznych. Polipy nosa – farmakoterapia

• Alergiczne zapalenie spojówek.
• Anafilaksja. Rozpoznanie i postępowanie w obrzęku krtani. Podgłośniowe zapalenie krtani u dzieci i obrzęk Quinke`go u dorosłych. Wstrząs anafilaktyczny.
• Zespół OAS
• Alergia na jady owadów – patogeneza, zasady profilaktyki
• Pyłkowica, rozpoznawanie, profilaktyka, leczenie.

• Astma oskrzelowa atopowa u dzieci i dorosłych. Patomechanizm, obraz kliniczny, badania czynnościowe układu oddechowego. Rozpoznawanie, leczenie. Postaci kliniczne astmy. Zaostrzenie astmy. Stan astmatyczny. Steroidoporność astmy. Ostra niewydolność oddechowa i jej leczenie.

• Broncholitis. Obturacyjne zapalenie oskrzeli u dzieci - różnicowanie.
• Nadreaktywność oskrzeli – patogeneza i sposoby oceny
• Astma oskrzelowa nieatopowa, różnicowanie, leczenie.
• Przewlekłe zapalenie oskrzeli.
• POChP
• Choroby wywołane nadwrażliwością na pyły organiczne i pleśnie. Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, patomechanizm, diagnostyka, leczenie. Aspergilloza płucna.
• Choroby zawodowe układu oddechowego.
• Alergiczne zapalenia naczyń.
• Nadwrażliwość na aspirynę – patomechanizm, klinika, postępowanie.

• Alergia przewodu pokarmowego. Alergeny pokarmowe. Nadwrażliwość na pokarmy. Nietolerancje pokarmowe. Alergia na białka mleka krowiego. Objawy ze strony przewodu pokarmowego pod wpływem alergenów innych niż pokarmy. Mechanizmy nadwrażliwości jelita grubego. Podwójnie ślepa próba z użyciem placebo. Diety hypoalergenowe.

• Immunologiczne mechanizmy chorób nerek.
• Patogeneza chorób alergicznych skóry. Różnicowanie wysypek. Atopowe zapalenie skóry. Pokrzywki ostre i przewlekłe. Osutki polekowe. Obrzęk angioneurotyczny. Wyprysk kontaktowy. Testy skórne płatkowe. Alergie zawodowe skóry, rozpoznawanie.
• Alergia na lateks – znaczenie, obraz kliniczny
• Alergia na leki, mechanizmy, diagnostyka, postępowanie.
• Nietolerancja NLPZ – postaci, postępowanie.
• Choroba posurowicza.
• Obraz kliniczny najważniejszych niedoborów immunologicznych wrodzonych i nabytych (AIDS).
• Symptomatologia i obraz kliniczny chorób autoimmunologicznych.
• Odczyny eozynofilowe – różnicowanie. Eozynofilia płucna, postaci.
• Diagnostyka różnicowa duszności, przewlekłego kaszlu, obrzęków ciała, wysypek, gorączki niejasnego pochodzenia, limfadenopatii, przewlekłego świądu, biegunek ostrych i przewlekłych.
• Zespoły hiper-IgE – diagnostyka i postępowanie
• Zasady i możliwości profilaktyki oraz leczenia chorób alergicznych.
• Metody ograniczania narażenia na alergeny.
• Zasady odczulania swoistego – metody, wskazania, powikłania.
• Aerozoloterapia.
• Zasady profilaktyki i leczenia astmy. Leki rozszerzające oskrzela – dawkowanie i sposoby podawania. Teofilina. Kortykosteroidy systemowe i wziewne w chorobach alergicznych. Metody ograniczania dawek kortykosteroidów. Kortykosteroidooporność. Kromoglikaniany i nedokromil sodu. Leki przeciwleukotrienowe. Leki przeciwhistaminowe.
• Leki stosowane miejscowo w leczeniu chorób alergicznych.
• Fizykoterapia i leczenie klimatyczne chorób alergicznych.
• Zasady żywienia chorych z alergią.
• Odrębności diagnozowania i leczenia chorób alergicznych u dzieci.
• Dziecko alergiczne w szkole – zalecenia.
• Zasady edukacji chorych na choroby alergiczne.
• Medycyna alternatywna w leczeniu chorób alergicznych.
• Orzekanie w przewlekłych chorobach alergicznych, świadczenia społeczne.
• Jakość życia w chorobach alergicznych.
• Alergia a ciąża.
• Zabieg operacyjny u chorego z alergią.
• Szczepienia ochronne. Rodzaje szczepionek. Zasady postępowania u chorych na choroby alergiczne.
• Immunomodulacja i immunointerwencja w chorobach alergicznych

• zbierania wywiadów ukierunkowanych na choroby alergiczne,

• badania fizykalnego chorych na choroby alergiczne i interpretacji stwierdzonych objawów,
• interpretacji wyników badań dodatkowych,
• przeprowadzenia diagnostyki różnicowej podstawowych objawów chorób alergicznych i różnicowania chorób alergicznych,
• wykonania i interpretacji punktowych, śródskórnych i płatkowych testów skórnych
• wykonania i oceny rozmazu krwi obwodowej. Oceny eozynocytozy.
• wykonania i interpretacji standardowego badania spirometrycznego, próby rozkurczowej i prowokacyjnej oskrzeli oraz testu ekspozycji zawodowej.
• posługiwania się urządzeniami do pomiaru PEF,
• wykonania uproszczonych i interpretacji badań surowiczych stężeń alergenowo swoistych IgE,
• wykonania wymazu z wydzieliny nosa,
• opracowywania indywidualnych programów profilaktyki dla chorego, w tym zasad ograniczania narażenia na alergen, zwłaszcza indywidualnej diety hipoalaergenowej,
• wykonywania kontrolowanej placebo podwójnie ślepej próby obciążenia pokarmem,
• wykonywania wstrzyknięć podskórnych i śródskórnych (preparatów odczulających),
• obsługi urządzeń do wziewnego podawania leków (inhalatory, nebulizatory),
• wykonywania zabiegów resuscytacji.
• postępowania w przypadku wstrząsu anafilaktycznego i posługiwania się sprzętem stosowanym w takiej sytuacji (zakładanie rurki ustno-gardłowej, posługiwania się aparatem Ambu,
• interpretacji wyników monitorowania narażenia na alergeny,
• opanowania zasad indywidualnej edukacji chorych na choroby alergiczne,
• pracy z komputerem.

Kursy doskonalące

• Kurs „Diagnostyka i terapia chorób alergicznych układu oddechowego” – (2x w roku) Organizator - Prof. P. Górski

• Kurs „Choroby alergiczne układu oddechowego u dzieci”. Czas trwania - 5 dni. Miejsce - Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc w Rabce.

• Kurs „Alergologia dziecięca”. Czas trwania – 3 dni. Miejsce - Warszawa, Klinika Hematologii i Pneumonologii AM.

• Kurs „Choroby alergiczne i zawodowe skóry”. Czas trwania – 5 dni. Miejsce - Klinika Dermatologiczna w Warszawie lub Klinika Dermatologii AM w Poznaniu.

• Kurs ,,Nieżyty nosa". Czas trwania – 3 dni. Miejsce – AM w Warszawie.
• Kurs ,,Astma oskrzelowa". Czas trwania – 4 dni. Miejsce Klinika Pneumonologii AM w Warszawie.
• Kurs ,,Alergia na leki i pokarmy"
• Kurs ,,Diagnostyka chorób alergicznych". Czas trwania - 4 dni. Miejsce - Klinika Chorób Infekcyjnych i Alergologii CSK WAM w Warszawie.
• Kurs ,,Leczenie chorób alergicznych"
• Kurs ,,Immunoterapa chorób alergicznych"
• Kurs ,,Podstawy immunologii klinicznej. Czas trwania" – 5 dni. Miejsce Zakład Immunologii AM w Łodzi.
• Kurs ,,Wrodzone i nabyte niedobory immunologiczne"
• Kurs ,,Alergia zawodowa". Czas trwania – 3 dni. Miejsce – Klinika Dermatologii AM w Warszawie.

• B. Romański: Alergologia dla internistów

• J. Małolepszy: Choroby alergiczne i astma
• W. Droszcz: Astma oskrzelowa
• M. Jakóbisiak: Immunologia
• N. Mygind, R. Dahl, S. Pedersen, K. Thestrup-Pedersen (red. polska J. Kruszewski, W. Silny): Alergologia
• S. Chyrek-Borowska, K.Wiśniewski: Farmakoterapia chorób alergicznych
• E. Zawisza, B. Samoliński: Choroby alergiczne
• Ligęziński, D. Jurkiewicz: Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu chorób górnych dróg oddechowych o podłożu immunologicznym

• Staż w jednostce organizacyjnej prowadzącej specjalizację – 15 miesięcy.

• Staż w pracowni alergologicznej AM lub szczebla wojewódzkiego – 2 miesiące.
• Staż w klinice chorób wewnętrznych – 3 miesiące (w tym 1 miesiąc hematologii i rematologii).
• Staż w klinice pneumonologii – 2 miesiące.
• Staż w Klinice Alergicznych Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy – 1 miesiąc.
• Staż w klinice pediatrii – 2 miesiące.
• Staż w klinice otolaryngologii – 3 miesiące.
• Staż w klinice dermatologii lub przyklinicznym ośrodku alergii skóry – 3 miesiące.
• Staż w OIOM – 1 miesiąc.
• Staż w zakładzie immunologii klinicznej AM – 3 miesiące.
• Staż w zakładzie diagnostyki laboratoryjnej – 1 miesiąc.
• Staż w klinice chorób zakaźnych; AIDS – diagnostyka i leczenie – staż 3 dniowy.
• Staż w zakresie medycyny ratunkowej – 3 dni.
• Staż w zakresie promocji zdrowia – 3 dni.

• 100 punktowych testów skórnych

• 30 spirometrii
• 100 wstrzyknięć preparatów odczulających

• wykonanie 20 punktowych testów skórnych

• wykonanie 5 spirometrii
• wykonanie 20 wstrzyknięć preparatów odczulających

Czas trwania specjalizacji w alergologii wynosi minimum 3 lata, maksimum 4,5 lata.

Kolokwia

• kolokwium z alergologii

• kolokwium z chorób wewnętrznych,
• kolokwium z pneumonologii,
• kolokwium z alergicznych chorób zawodowych,
• kolokwium z pediatrii,
• kolokwium z otolaryngologii,
• kolokwium z dermatologii,
• kolokwium z intensywnej opieki medycznej,
• kolokwium z immunologii,
• kolokwium z diagnostyki laboratoryjnej,
• kolokwium zchorób zakaźnych i AIDS,
• kolokwium z medycyny ratunkowej

• posiadający jedną z wymienionych poniżej specjalizacji II stopnia

- choroby płuc,
- choroby wewnętrzne,
- dermatologia i wenerologia,
- otolaryngologia,
- otolaryngologia dziecięca,
- pediatria.

• posiadający tytuł specjalisty w jednej z wymienionych poniżej specjalności podstawowych (uzyskany zgonie z rozporządzeniem z dn. 25.03.1999 r.):

- choroby wewnętrzne,
- dermatologia i wenerologia,
- otorynolaryngologia,
- pediatria.

1. Specjalizacją może kierować alergolog, samodzielny pracownik naukowy, specjalista w dziedzinie jednej z dyscyplin podstawowych, tej samej co specjalizujący się. Może on jednocześnie kierować specjalizacją najwyżej 3 lekarzy.

2. Uprawnienia do prowadzenia specjalizacji w alergologii może uzyskać ośrodek, który:
   

   - posiada w swej strukturze oddziały lub inne komórki o profilu alergologicznym
     wyposażone w niezbędny sprzęt i aparaturę medyczną oraz udzielające
     specjalistycznych świadczeń w skali niezbędnej do realizacji zadań
     przewidzianych programem specjalizacji,
   - zatrudnia przynajmniej 2 specjalistów – alergologów, w tym samodzielnego
     pracownika nauki,
   - posiada odpowiedni sprzęt i bazę dydaktyczną.

3. Ośrodek prowadzący specjalizację w alergologii powinien współpracować z klinikami, oddziałami, przychodniami lub laboratoriami, których nie posiada, a w których staż jest konieczny w kształceniu w tej specjalności.

4. Ośrodek w którym kandydat odbywa specjalizację wskazuje wojewódzki ośrodek metodyczno-organizacyjny i wydaje mu kartę szkolenia specjalizacyjnego.
5. Staże kliniczne w poszczególnych specjalnościach planuje kierownik specjalizacji. Może on skracać je do 2 miesięcy lub wydłużać, jednak kandydat powinien odbyć co najmniej 15 miesięczny staż w ośrodku alergologicznym, odpowiadającym jego specjalności podstawowej. Na tej podstawie można mu również zaliczyć odpowiedni staż kliniczny (w specjalności w której posiada już specjalizację II stopnia).
6. Zaliczenie stażu następuje po zdaniu kolokwium, co powinno być udokumentowane wpisem do karty specjalizacyjnej z zaznaczeniem gdzie odbyto staż, w jakim terminie oraz z podaniem oceny kolokwium. Brak zaliczenia stażu stwarza konieczność jego powtórzenia.
7. Kandydat powinien załączyć odpowiednie zaświadczenia o zaliczonych stażach i odbytych kursach do dokumentacji przed egzaminem.

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2000