CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO
 

Program specjalizacji
w
BALNEOKLIMATOLOGII
I MEDYCYNIE FIZYKALNEJ

Warszawa 2000

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2000

Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów:

Prof. dr hab. Irena Ponikowska - Konsultant krajowy w dziedzinie balneoklimatologii i medycyny fizykalnej i Przewodnicząca Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Balneologii i Medycyny Fizykalnej,
Prof. dr hab. Włodzisław Kuliński - Specjalista z balneologii i medycyny fizykalnej
(członek Zarządu Głównego PTMiMF)
Prof. dr hab. Wiesław Kochański, -Wiceprzewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Balneologicznego i Medycyny Fizykalnej.

Kto może ubiegać się o rozpoczęcie specjalizacji?

W balneoklimatologii i medycynie fizykalnej mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w: chirurgii ogólnej, chorobach wewnętrznych, dermatologii i wenerologii, medycynie ogólnej, neurologii, neurologii dziecięcej, neurochirurgii, okulistyce, ortopedii i traumatologii, otolaryngologii, otolaryngologii dziecięcej, pediatrii położnictwie i ginekologii, rehabilitacji medycznej, reumatologii, reumatologii dziecięcej, uzyskaną na podstawie poprzednich przepisów lub posiadający tytuł specjalisty w: chirurgii ogólnej, chorobach wewnętrznych, dermatologii i wenerologii, neurologii, neurochirurgii, okulistyce, ortopedii i traumatologii narządu ruchu, otorynolaryngologii, pediatrii, położnictwie i ginekologii oraz rehabilitacji medycznej uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 25.03.1999 r.

Cel studiów specjalizacyjnych

Kształcenie w dziedzinie balneologii i medycyny fizykalnej ma na celu pogłębienie wiedzy teoretycznej i praktycznej w posiadanej specjalizacji klinicznej, nabycie nowych wiadomości ogólnych i szczegółowych oraz umiejętności z zakresu balneologii i medycyny fizykalnej a także zastosowania klinicznego metod balneofizykalnych w chorobach przewlekłych.

Uzyskanie specjalizacji w balneoklimatologii i medycynie fizykalnej upoważnia do pracy w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego ZOZ, gabinetach balneologicznych, gabinetach fizjoterapii, zakładach rehabilitacji i fizjoterapii oraz zajmowania stanowisk: ordynatorów, kierowników klinik balneologii i medycyny fizykalnej i kierowników zakładów i zespołów opieki zdrowotnej lecznictwa uzdrowiskowego, kierowników zakładów fizykoterapii, rehabilitacji i fizjoterapii, lekarzy naczelnych uzdrowisk, kierowników wydziałów lecznictwa uzdrowiskowego regionalnych kas chorych , konsultantów kas chorych w dziedzinie balneologii i innych stanowisk w których wymagana i potrzebna jest wiedza z balneologii i medycyny fizykalnej. 

Wymagana wiedza

Lekarz po ukończeniu specjalizacji powinien wykazać się znajomością:

• podstaw fizyki, biofizyki, fizjologii mających zastosowanie w balneologii i medycynie fizykalnej, 
• bodźców leczniczych stosowanych w lecznictwie, mechanizmów ich działania na ustrój, reakcji miejscowych i ogólnych , reakcji na pojedyncze bodźce i serie bodźców,
• fazowego przebiegu reakcji adaptacyjnych zachodzących pod wpływem bodźców leczniczych u chorych poddanych leczeniu,
• podstaw immunologii klinicznej w aspekcie uzdrowiskowym,
• podstawowych mechanizmów działania metod leczniczych i profilaktycznych stosowanych w balneologii i medycynie fizykalnej,
• podstaw teoretycznych elektrofizjologii i elektrodiagnostyki,
• podstawowych kierunków lecznictwa uzdrowiskowego,
• profili leczniczych poszczególnych uzdrowisk,
• wskazań i przeciwwskazań do leczenia uzdrowiskowego,
• zasad profilaktyki uzdrowiskowej,
• zasad organizacji zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, zakładów i gabinetów fizykoterapii i fizjoterapii,
• przepisów prawnych i zasad BHP w lecznictwie uzdrowiskowym i fizykalnym,
• zasad kierowania i kwalifikowania do leczenia uzdrowiskowego,
• podstaw balneochemii a w tym: właściwości chemiczne i biochemiczne wód leczniczych, klasyfikacja wód mineralnych i leczniczych ,chemizm wód leczniczych, mikrobiologia wód leczniczych, właściwości fizyczne i chemiczne peloidów, klasyfikacja peloidów, mikrobiologia borowin, występowanie i typy złóż borowinowych,
• podstaw higieny uzdrowiskowej,
• podstaw geologii uzdrowiskowej a w tym: geneza powstawania złóż wód mineralnych i peloidów , zasoby naturalne uzdrowisk w Polsce, ochrona złóż leczniczych,
• zasad ochrony środowiska uzdrowiskowego,
• zasad komputerowego programu planowania zabiegów balneofizykalnych,
• podstaw balneotechniki,
• celów i zadań Narodowego Programu Zdrowia, udziału lecznictwa uzdrowiskowego w poprawie zdrowotności naszego społeczeństwa.

Wymagane umiejętności praktyczne

Oczekuje się, że po ukończeniu specjalizacji lekarz wykaże się przedstawionymi poniżej umiejętnościami praktycznymi.

• Ogólne zasady stosowania zabiegów balneofizykalnych, dawkowanie, parametry wskazania i przeciwwskazania lecznicze.
• Umiejętność kojarzenia różnych metod leczniczych w formie programów.
• Podstawowe metody diagnostyczne stosowane w balneologii i medycynie fizykalnej.
• Podstawowe testy czynnościowe w zakresie oceny układu krążenia, oddychania i układu ruchu. 
• Balneoterapia - podstawowe rodzaje zabiegów, dawkowanie, technika wykonywania, wskazania i przeciwwskazania lecznicze.
• Peloidoterapia - rodzaje zabiegów leczniczych z borowiny i produktów borowinowych, dawkowanie technika wykonywania zabiegów, wskazania i przeciwwskazania lecznicze.
• Hydroterapia: podstawowe rodzaje zabiegów w tym zabiegi metodą Kneippa, metody dawkowania, technika wykonywania, wskazania i przeciwwskazania lecznicze.
• Kinezyterapia: zmiany zachodzące pod wpływem ćwiczeń fizycznych w układzie ruchu, krążenia, oddechowego, wysiłkowe zmiany metaboliczne i endokrynologiczne, klasyfikacja ćwiczeń fizycznych, zastosowanie ćwiczeń fizycznych w chorobach przewlekłych w celach leczniczych, rehabilitacyjnych profilaktycznych.
• Testy wysiłkowe oceniające siłę mięśniową, zasady badania układu ruchu, anatomia funkcjonalna układu nerwowo - mięśniowego.
• Masaż leczniczy: działanie lecznicze masażu klasycznego, segmentarnego, zastosowanie lecznicze masażu klasycznego, podwodnego, wibracyjnego, przeciwwskazania lecznicze.
• Inhalacje: klasyfikacja aerozoli, widmo rozpraszania, sposoby wytwarzania aerozoli leczniczych, zastosowanie wód leczniczych i leków do inhalacji.
• Aerozole o specjalnych właściwościach, inhalacje naturalne.
• Podstawy brometeorologii uzdrowiskowej.
• Aklimatyzacja, adaptacja, choroby i objawy meteorotropowe, zasady talassoterapii.
• Helioterapia, wskazania i przeciwwskazania lecznicze.
• Edukacja zdrowotna: programy edukacyjne ogólne i szczegółowe realizowane w warunkach uzdrowiskowych.
• Prąd stały w lecznictwie fizykalnym: wpływ na organizm, zjawiska elektrochemiczne, elektrokinetyczne, elektrotermiczne. Rodzaje zabiegów leczniczych z użyciem prądu stałego, zastosowanie lecznicze, przeciwwskazania.
• Prądy impulsowe małej częstotliwości: rodzaje zabiegów, mechanizm działania leczniczego, dawkowanie, zastosowanie lecznicze.
• Zasady elektrostymulacji: rodzaje zabiegów, zastosowanie lecznicze.
• Prądy średniej częstotliwości: mechanizm działania leczniczego, przeciwwskazania, dawkowanie, zastosowanie lecznicze.
• Prądy wielkiej częstotliwości: mechanizm działania, rodzaje zabiegów, zasady dawkowania, wskazania i przeciwwskazania.
• Magnetoterapia (impulsowe pole magnetyczne małej mocy), mechanizm biologicznego działania, zastosowanie lecznicze, dawkowanie i metody stosowania, przeciwwskazania.
• Ultradźwięki: działanie lecznicze, wskazania i przeciwwskazania, dawkowanie i sposoby stosowania. 
• Światłolecznictwo: promieniowanie ultrafioletowe, widzialne i podczerwone, mechanizm biologicznego działania, zastosowanie w lecznictwie, profilaktyce i diagnostyce.
• Laseroterapia: działanie biologiczne, rodzaje aparatów, parametry, metody lecznicze, zastosowanie lecznicze, przeciwwskazania.
• Podstawowe metody fotodynamiczne w medycynie fizykalnej, ich zastosowanie w lecznictwie i diagnostyce.
• Ciepłolecznictwo: parafinoterapia, sauna , zabiegi wodne hipertemalne, zastosowanie lecznicze, dawkowanie, mechanizmy termoregulacji ustrojowej.
• Krioterapia: działania subzimna na ustrój, rodzaje zabiegów krioterapeutycznych, wskazania lecznicze i przeciwwskazania, dawkowanie.
• Dieta: podstawy racjonalnego żywienia ,zasady diety cukrzycowej, przeciwmiażdżycowej, niskokalorycznej.
• Psychoterapia: podstawowe metody psychoterapeutyczne mające zastosowanie w lecznictwie uzdrowiskowym. 
• Fitoterapia: podstawy ziołolecznictwa i zastosowanie w wybranych chorobach.
• Zastosowanie praktyczne metod balneologicznych, hydroterapeutycznych kinezyterapeutycznych i fizykoterapeutycznych w następujących chorobach przewlekłych: układu krążenia, układu oddechowego, układu trawienia, skóry, kobiecych, zaburzeń trawienia, endokrynologicznych, cukrzycy, osteoporozie, układu nerwowego, chorób ortopedyczno-urazowych, reumatycznych, układu moczowego, krwi i układu krwiotwórczego, zawodowych, wieku rozwojowego.
• Aparatura i urządzenia stosowane w lecznictwie uzdrowiskowym i fizykalnym a w tym zasady działania: aparatów inhalacyjnych, urządzeń do masażu podwodnego i wirowego oraz hydroterapii , urządzeń do przygotowania zabiegów borowinowych, aparatów do krioterapii, aparatów do laseroterapii i magnetoterapii, elektroterapii oraz światłolecznictwa, urządzeń do klimatoterapii.
• Stosowania testów diagnostycznych: hydrodiagnostycznych, elektrodiagnostycznych, kinezydiagnostycznych.

Formy zdobywania wiedzy i umiejętności praktycznych - Kursy

Kurs wprowadzający

"Podstawy teoretyczne i praktyczne balneologii i medycyny fizykalnej". Kurs organizowany w pierwszym roku kształcenia. w Katedrze Balneologii A.M. w Bydgoszczy. Czas trwania kursu: 3 tygodnie (130 godzin).

Kurs doskonalący

"Podstawy kliniczne balneologii i medycyny fizykalnej". Kurs organizowany w drugim roku kształcenia w Katedrze i Klinice Balneologii A.M. w Bydgoszczy. Czas trwania kursu: 2 tygodnie (100 godzin).

Formy samokształcenia

Studiowanie piśmiennictwa

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do poznawania najnowszej wiedzy w zakresie balneologii i medycyny fizykalnej na podstawie bieżącego piśmiennictwa krajowego i zagranicznego. Systematycznie powinien korzystać z (prenumerata) czasopisma "Balneologia Polska" i innych pokrewnych czasopism.

Udział w życiu towarzystw lekarskich

W ciągu całego okresu specjalizacyjnego lekarz powinien brać udział w konferencjach, sympozjach i zjazdach, szkoleniach w ramach Polskiego Towarzystwa Balneologii i Medycyny Fizykalnej.

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do wygłoszenia referatu na posiedzeniu koła Polskiego Towarzystwa Balneologii i Medycyny Fizykalnej.

Kształcenie w miejscu pracy

W ciągu całego okresu specjalizacji udział w konsultacjach, obchodach lekarskich.

Przygotowanie publikacji

Opublikowanie w czasopiśmie medycznym lub przygotowanie pracy poglądowej lub kazuistycznej o tematyce uzdrowiskowej lub fizykalnej.

Staże kierunkowe

Staż kliniczny

Jeden miesiąc w katedrze i klinice balneologii lub w wytypowanym zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego. W czasie stażu klinicznego specjalizujący się powinien nabyć umiejętności monitorowania leczenia, kojarzenia metod leczniczych, umiejętności praktycznego stosowania zabiegów balneologicznych i fizykoterapeutycznych.

Staż fizykoterapeutyczny

Staż dwutygodniowy. Celem praktyki jest nauka techniki wykonywania zabiegów fizykalnych, poznanie organizacji i zasad funkcjonowania zakładów fizykoterapii w ZOZ.

Kształcenie w wykonywaniu zabiegów i procedur medycznych

Wykaz zabiegów procedur medycznych, w których specjalizujący się lekarz ma obowiązek uczestniczyć: 

• kinezyterapia ogólna i indywidualna, 
• krioterapia ogólna i miejscowa,
• termoterapia ogólna,
• specjalistyczne zabiegi balneologiczne w ginekologii, 
• specjalistyczne zabiegi balneologiczne w urologii i proktologii.

Wykaz procedur i zabiegów medycznych, które specjalizujący się lekarz musi wykonać: 

• zabiegi balneologiczne (okłady borowinowe częściowe i całkowite, kąpiele mineralne, kąpiele elektryczno-wodne),
• inhalacje z wód mineralnych i preparatów naturalnych,
• zabiegi wodolecznicze,
• zabiegi ultradźwiękowe,
• zabiegi światłolecznicze i laseroterapii,
• zabiegi elektrolecznicze i magnetoterapii,
• zabiegi hypertemalne,
• zabiegi krioterapeutyczne.

Pełnienie dyżurów lekarskich

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do odbycia przynajmniej 3 dyżurów w szpitalu uzdrowiskowym.

Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych

Kolokwia

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do złożenia niżej wymienionych kolokwiów.

• Kolokwium z zakresu podstawowych bodźców leczniczych, działania leczniczego, sposobów dawkowania i monitorowania leczenia.
• Kolokwium z balneoterapia i peloidoterapii.
• Kolokwium z hydroterapii i kinezyterapii.
• Kolokwium z podstaw bioklimatologii uzdrowiskowej i ochrony środowiska.
• Kolokwium z elektrolecznictwa.
• Kolokwium z światłolecznictwa.
• Kolokwium z termoterapii.
• Kolokwium z balneochemii: klasyfikacja wód mineralnych i peloidów.
• Kolokwium z balneofizykoterapii w chorobach układu krążenia i oddechowego.
• Kolokwium z balneofizykoterapii w chorobach gastroenterologicznych i metabolicznych.
• Kolokwium z balneofizykoterapii w chorobach skóry i ginekologicznych.
• Kolokwium z balneofizykoterapii w chorobach układu ruchu.
• Kolokwium z prawa medycznego.
• Kolokwium z promocji zdrowia.

Sprawdziany umiejętności praktycznych

Zaliczenie sprawdzianów umiejętności praktycznych

• Sprawdzian umiejętności praktycznych po zakończeniu stażu z techniki wykonywania zabiegów fizykoterapeutycznych.

Ocena przygotowanej publikacji

Ocena przez kierownika specjalizacji przygotowanej lub opublikowanej w czasopiśmie medycznym pracy poglądowej lub kazuistycznej o tematyce uzdrowiskowej lub fizykalnej.

Znajomość języków obcych

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.

Czas trwania specjalizacji

Specjalizacja w balneoklimatologii i medycynie fizykalnej trwa 2 lata.

Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w balneoklimatologii i medycynie fizykalnej

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

• konsultant regionalny w dziedzinie balneoklimatologii i medycyny fizykalnej,
• przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Balneologii i Medycyny Fizykalnej,
• przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej,
• przedstawiciel akademii medycznej z właściwego regionu,

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc edukacyjnych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego. Proponowana tematyka pytań testowych: biofizyka - fizyczne podstawy zabiegów fizykalnych ,podstawowe prawa fizyczne; fizjologia - wybrane zagadnienia z fizjologii, biologiczne podstawy zabiegów fizykalnych; chemia - wybrane zagadnienia z chemii nieorganicznej.

Proponowana tematyka rozmowy kwalifikacyjnej: wskazania do leczenia balneologicznego i fizykalnego w przewlekłych chorobach wewnętrznych.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc edukacyjnych.

Warunki kwalifikacji jednostek organizacyjnych do prowadzenia specjalizacji w balneoklimatologii i medycynie fizykalnej

Specjalizacja może być prowadzona w jednostkach organizacyjnych ochrony zdrowia uprawnionych do prowadzenia tego typu specjalizacji, jeżeli spełniają one warunki: 

• zakład opieki zdrowotnej (szpital uzdrowiskowy, sanatorium uzdrowiskowe, zakład fizykoterapii czy fizjoterapii) prowadzi jako podstawową działalność usługowo-leczniczą z zakresu balneologii i medycyny fizykalnej,
• zatrudnia w oddziale specjalistów z balneologii i medycyny fizykalnej,
• zakład posiada sprzęt i aparaturę medyczną w pełnym zakresie, pozwalającą na realizację programu specjalizacyjnego,
• zakład posiada warunki niezbędne do prowadzenia działalności dydaktycznej.

 (c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2000