CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO

 Program specjalizacji
z
CHIRURGII OGÓLNEJ

Program podstawowy dla lekarzy rozpoczynających specjalizację od początku

Warszawa 1999

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 1999

Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów:

Prof. dr hab. med. Jacek Szmidt- konsultant krajowy ds. chirurgii ogólnej przewodniczący zespołu)

Prof. dr hab. med. Bruno Szczygieł- sekretarz generalny Towarzystwa Chirurgów Polskich

Prof. dr hab. med. Jerzy Polański- przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej

Prof. dr hab. med. Krzysztof Bielecki- przedstawiciel Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego

Prof. dr hab. med. Paweł Lampe- ekspert powołany przez przewodniczącego zespołu

Dr hab. n. med. Ireneusz Krasnodębski- ekspert powołany przez przewodniczącego zespołu

Cel studiów specjalizacyjnych

Celem studiów specjalizacyjnych jest wykształcenie samodzielnego chirurga ogólnego posiadającego nowoczesną wiedzę i umiejętności praktyczne pozwalające na skuteczne leczenie chorych z chorobami chirurgicznymi.

Zakres wiedzy i umiejętności praktycznych, które powinny być zrealizowane podczas kształcenia specjalizacyjnego

Wymagana wiedza

Oczekuje się, że lekarz w czasie specjalizacji nabędzie wiedzę w zakresie:

• patofizjologii gojenia i leczenia ran czystych i zakażonych,
• postępowania w zakażeniach ropnych,
• patologii, diagnostyki i leczenia wstrząsu urazowego, krwotocznego, oparzeniowego i septycznego,
• interpretacji wyników badań laboratoryjnych
• zasad ratownictwa, reanimacji i resuscytacji,
• podstaw transfuzjologii, zasad stosowania preparatów krwi i środków krwiozastępczych,
• wskazań i przeciwwskazań do operacji planowych i wykonywanych w trybie pilnym, przygotowania chorego do operacji i znieczulenia oraz oceny ryzyka operacyjnego,
• postępowania pooperacyjnego, zapobiegania, rozpoznawania i leczenia powikłań pooperacyjnych
• patogenezy, rozpoznawania, różnicowania, leczenia i rokowania w ostrych i przewlekłych chorobach chirurgicznych jamy brzusznej, klatki piersiowej i układu moczowego
• podstaw patologii, rozpoznawania, klasyfikacji i leczenia skojarzonego nowotworów ze szczególnym uwzględnieniem wczesnego rozpoznawania nowotworów złośliwych,
• zasad rozpoznawania, taktyki postępowania w mnogich obrażeniach ciała,
• zaburzeń gospodarki białkowej, węglowodanowej, wodno - elektrolitowej i kwasowo - zasadowej,
• patogenezy, rozpoznawania, różnicowania i leczenia krwotoków oraz ustalania wskazań do leczenia operacyjnego i zachowawczego w krwotokach,
• przyczyn, rozpoznawania i postępowania w krwawieniach z przewodu pokarmowego, 
• żywienia pozajelitowego i dojelitowego
• patogenezy, diagnostyki, leczenia i rokowania w chorobie oparzeniowej,
• zasad przeszczepiania skóry,
• badań, umiejętności rozpoznawania i postępowania w urazach mózgu, rdzenia kręgowego, nerwów obwodowych, klatki piersiowej i jamy brzusznej,
• przyczyn, rozpoznawania i postępowania w chorobach przepony urazowych i samoistnych,
• patogenezy, diagnostyki, leczenia, wskazań do operacji i sposobów zapobiegania powikłaniom po operacjach endokrynologicznych,
• wideotelechirurgii,
• śródoperacyjnych powikłań urologicznych w chirurgii ogólnej,
• patogenezy, profilaktyki i leczenia niewydolności nerek w chirurgii,
• umiejętności prawidłowego zastosowania techniki viscerosyntezy,
• podstaw endoskopii diagnostycznej i interwencyjnej,
• podstaw ultrasonografii diagnostycznej i interwencyjnej,
• podstaw mikrochirurgii,
• podstaw chirurgii transplantacyjnej,
• podstawowych zasad chirurgii rekonstrukcyjnej,
• możliwości leczenia chirurgicznego choroby wieńcowej i podstawowych wad serca,
• patogenezy, rozpoznawania i możliwości leczenia zaburzeń krzepnięcia
• zasad profilaktycznego postępowania przeciwzakrzepowego,
• rozpoznawania i leczenia choroby zakrzepowo - zatorowej,
• rozpoznawania i leczenia zatorów tętnic,
• rozpoznawania i postępowania w tętniakach aorty brzusznej,
• patofizjologii, diagnostyki i zasad leczenia zwężeń i niedrożności tętnic odchodzących od łuku aorty, tętnic trzewnych, nerkowych oraz tętnic obwodowych,
• rozpoznawania i leczenia urazów naczyń,
• diagnostyki i leczenia żylaków kończyn dolnych oraz zespołu pozakrzepowego,
• rozpoznawania, różnicowania i leczenia chorób ginekologiczncyh w zakresie j.brzusznej,
• działania podstawowych leków anestezjologicznych,
• multidyscyplinarnej opieki krytycznie chorych,
• postępowania w chorobach chirurgicznych wieku dziecięcego
• rozpoznawania i leczenia złamań zamkniętych i otwartych kończyn,
• rozpoznawanie najczęściej spotykanych wad wrodzonych narządu ruchu,
• sposobów leczenia zapaleń swoistych i nieswoistych kości
• orzecznictwa lekarskiego
• aktualnego prawa medycznego 

Wymagane umiejętności praktyczne

Oczekuje się, że lekarz po ukończeniu specjalizacji:

• oznaczy grupę krwi i wykona grupę krzyżową
• udzieli pierwszej pomocy w stanach bezpośrednio zagrażających życiu, przeprowadzi zabiegi resuscytacyjne,
• udzieli pierwszej pomocy w złamaniach otwartych,
• założy opatrunek gipsowy,
• samodzielnie rozpozna na podstawie radiogramów złamanie kości, niedrożność przewodu pokarmowego, obecność wolnego gazu w jamie brzusznej, odmę opłucnową,
• samodzielnie wykona zabiegi z zakresu tzw. małej chirurgii: kontrola, wycięcie i zeszycie rany, usunięcie ciała obcego z tkanek miękkich, nacięcie ropnia, zastrzału, zanokcicy i ropowicy, samodzielnie wykona tracheostomię, wykona nadłonowe nakłucie pęcherza moczowego,
• wykona badania endoskopowe: anoskopia, rektoskopia, ezofagoskopia, gastroduodenoskopia oraz drobne zabiegi endoskopowe: pobranie wycinka, polipektomia,
• samodzielnie wykona podstawowe operacje w obrębie jamy brzusznej,
• wykona operacje w uszkodzeniach urazowych czaszki, mózgu, klatki piersiowej, jamy brzusznej, oraz operacje w obrażeniach mnogich i wielonarządowych z zachowaniem właściwej taktyki postępowania,
• wykona podstawowe operacje urologiczne: wycięcie nerki w przypadkach nagłych, wytworzenie przetoki nadłonowej i nerkowej, nacięcie i drenż ropnia okołnerkowego, naprawę urazowych i śródoperacyjnych uszkodzeń układu moczowego,
• wykona operacje w ciąży pozamacicznej, wyłuszczenia mięśniaków podsurowicówkowych i usunięcia torbieli jajnika,
• wykona zeszycie lub rekonstrukcję uszkodzonych urazowo naczyń krwionośnych,
• wykona usunięcie zatoru tętniczego.

Formy zdobywania wiedzy i umiejętności praktycznych

Kursy

Kurs wprowadzający

W pierwszym roku kształcenia- 1 tydzień. Program kursu powinien dotyczyć podstawowych wiadomości z chirurgii ogólnej jak: techniki operacyjne stosowane w chirurgii, rodzaje szwów, podstawy stosowania szwów mechanicznych, rodzaje dostępu operacyjnego, biologia gojenia się ran, możliwości diagnostyczne w chirurgii, teoretyczne podstawy wideochirurgii, endoskopii, powinien również zawierać informacje na temat dalszego kształcenia oraz możliwości późniejszych wąskich specjalizacji.

Kursy doskonalące

Kursy prowadzone przez akademie medyczne, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego oraz instytuty naukowe:

• kurs z chirurgii rekonstrukcyjnej,
• kurs z leczenia oparzeń,
• kurs z chirurgii endokrynologicznej,
• kurs z zakresu skojarzonego leczenia nowotworów,
• kurs z zakresu HIV/AIDS,
• kurs z podstaw leczenia żywieniowego,
• kurs z ultrasonografii,
• kurs z mikrochirurgii,
• kurs dotyczący chirurgi transplantacyjnej.

Formy samokształcenia

Lekarz specjalizujący się jest zobowiązany do różnorodnych form samokształcenia: poznawania najnowszych kierunków rozwoju chirurgii na podstawie bieżącego piśmiennictwa krajowego i zagranicznego, przygotowania opracowań teoretycznych i napisania pracy poglądowej, czynnego udziału w posiedzeniach Towarzystwa Chirurgów Polskich, wygłoszenia referatu na posiedzeniu naukowym TChP; co najmniej jednej publikacji w recenzowanym czasopiśmie naukowym.

Staże kierunkowe

Kształcenie trwa 66 miesięcy (6 miesięcy z 72 jest przeznaczone na urlopy) w tym:

Kształcenie w wykonywaniu zabiegów i procedur medycznych

Wykaz i liczba obowiązujących operacji, do których specjalizujący się lekarz powinien asystować oraz, które powinien wykonać samodzielnie.

Specjalizujący się powinien wykonać samodzielnie w okresie szkolenia co najmniej 450 operacji w tym:

1) operacji ze wskazań nagłych i pilnych - 150

2) operacji ze wskazań planowych - 300

a) z zakresu jamy brzusznej - 200

b) operacje pozabrzuszne - 100

Specjalizujący się powinien uczestniczyć, jako pierwsza asysta, w co najmniej 450 operacjach. Kształcący się jest zobowiązany do zbierania kopii protokółów operacyjnych, które poświadcza kierownik specjalizacji lub ordynator oddziału albo kierownik kliniki, w której odbywa się kształcenie. Specjalizujący się powinien wykonać co najmniej 100 zabiegów z zakresu "małej chirurgii", wykonać lub brać udział w co najmniej 80 endoskopiach diagnostycznych lub zabiegowych oraz wykonać lub brać udział w co najmniej 20 zabiegach wytworzenia przetoki nadłonowej metodą nakłucia przezskórnego i diagnostycznego nakłucia jamy brzusznej.
 
 

Obowiązująca szczegółowa lista operacji:

I. Operacje planowe 

Chirurgia przełyku operator asysta

Chirurgia żołądka i dwunastnicy operator asysta

Chirurgia jelit operator asysta

Chirurgia pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych,

Chirurgia wątroby operator asysta

Chirurgia trzustki operator asysta

Chirurgia śledziony operator asysta

Operacje plastyczne przepuklin brzusznych operator asysta

Chirurgia gruczołu piersiowego operator asysta

Chirurgia tarczycy operator asysta

Amputacje kończyn dolnych operator asysta

Repozycje i zespolenia złamań kości długich (patrz chirurgia przypadków nagłych)

Inne operator asysta

II. Operacje ze wskazań nagłych i pilnych operator asysta

Ponadto specjalizujący się jest zobowiązany do wykonania niżej wymienionych zabiegów. Listę wykonanych zabiegów potwierdza kierownik specjalizacji lub ordynator oddziału albo kierownik kliniki, w którym odbywa się szkolenie.

operator asysta

Czas trwania specjalizacji

Czas specjalizacji w chirurgii ogólnej wynosi nie mniej niż 6 lat.
 
 

Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych

Kolokwia

Specjalizujący się jest zobowiązany do zdania kolokwium po zakończeniu każdego kursu przewidzianego w programie specjalizacji oraz każdego stażu kierunkowego z wpisaniem oceny do karty szkolenia specjalizacyjnego.

Specjalizujący się lekarz jest zobowiązany do zdania kolokwiów u kierownika specjalizacji z zakresu:

• patofizjologii chorób chirurgicznych po I roku kształcenia,
• postępowania w nagłych przypadkach chirurgicznych po II roku kształcenia,
• chorób chirurgicznych klatki piersiowe po III roku kształcenia,
• chorób chirurgicznych jamy brzusznej po IV roku kształcenia,
• chirurgii endokrynologicznej po V roku kształcenia.

Lekarz podczas kształcenia specjalizacyjnego jest zobowiązany także do złożenia:

kolokwium z prawa medycznego,

kolokwium z promocji zdrowia.

Sprawdziany umiejętności praktycznych

Sprawdzanie umiejętności praktycznych pozostawia się do oceny kierownika specjalizacji.

Ocena przygotowanej pracy poglądowej

Złożone opracowania teoretyczne i pracę poglądową ocenia kierownik specjalizacji.

Znajomość języków obcych

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.
 
 

Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w chirurgii ogólnej

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

• właściwy konsultant regionalny
• przedstawiciel Towarzystwa Chirurgów Polskich,
• przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej
• przedstawiciel akademii medycznej z właściwego regionu.
• przedstawiciel wojewody,

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na przystąpienie do specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Preferencje do specjalizacji w chirurgii powinny być wychwytywane i odpowiednio punktowane podczas rozmowy kwalifikacyjnej. Rozmowa kwalifikacyjna powinna składać się z odpowiedzi na pytania dotyczące: patofizjologii schorzeń chirurgicznych, systemu ochrony zdrowia, orientacji w przyszłej wybranej specjalności oraz z pytania umożliwiającego wykazanie się dotychczasową aktywnością chirurgiczną i naukową (działalność w kole naukowym, ponad programowe praktyki w oddziałach chirurgicznych, praktyki zagraniczne, dodatkowe szkolenia, udział w zjazdach studenckich kół naukowych, udział w kongresach i sympozjach naukowych, referencje ordynatorów oddziałów lub kierowników klinik, w których kandydat odbywał staż podyplomowy, pracował w ramach naukowego koła studenckiego lub brał udział w pracy oddziału czy kliniki z powodu własnych zainteresowań). 

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

Warunki akredytacji ośrodków do prowadzenia specjalizacji z chirurgii ogólnej

Oddział prowadzący specjalizację musi spełniać niżej wymienione warunki:

• posiada co najmniej 40 łóżek,
• roczna liczba wykonywanych operacji wynosi co najmniej 800,
• pełni całodobowe dyżury dla ludności,
• zakres wykonywanych operacji jest zgodny ze szczegółowym programem specjalizacji (dopuszcza się możliwość wykonania do 10 % obowiązkowych operacji w innym oddziale chirurgicznym),
• w oddziale jest zatrudnionych co najmniej dwóch chirurgów ze specjalizacją,
• posiada sprzęt i aparaturę medyczną niezbędną do realizacji zadań określonych programem specjalizacji,
• jest zapewniony dostęp do polskiej i międzynarodowej literatury zawodowej,
• przeprowadzane jest okresowe omawianie śmiertelności i powikłań z możliwością wykorzystania wyniku badań sekcyjnych,
• jest możliwość wykonywania mikroskopowych badań doraźnych (śródoperacyjnych),
• w szpitalu znajduje się pracownia bakteriologiczna,
• w szpitalu znajduje się oddział intensywnej terapii

Warunki jakie musi spełniać kierownik specjalizacji

Kierownik specjalizacji ma co najmniej 5 lat praktyki po uzyskaniu specjalizacji.

Kierownik specjalizacji może prowadzić w tym samym czasie specjalizację nie więcej niż 3 lekarzy.
 

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 1999