Prof. dr hab. med. Jan Tatoń (przewodniczący) - konsultant krajowy w dziedzinie diabetologii
Doc. dr hab. med. Janusz Krassowski - przedstawiciel CMKP
Prof. dr hab. med. Józef Drzewoski - przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej
Dr med. Elżbieta Bandurska-Stankiewicz - przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego; konsultant regionalny w dziedzinie diabetologii dla woj. Warmińsko-Mazurskiego
Prof. dr hab. med. Anna Czech - konsultant regionalny w dziedzinie diabetologii dla woj. mazowieckiego
Prof. dr hab. med. Waldemar Karnafel
Prof. dr hab. med. Hanna Dziatkowiak

W diabetologii mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w chorobach wewnętrznych lub pediatrii, uzyskaną na podstawie poprzednich przepisów lub lekarze posiadający tytuł specjalisty w chorobach wewnętrznych lub pediatrii, uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.03.1999 r.

W Polsce na cukrzycę choruje 1,5 mln osób; zapadalność na tę chorobę szybko się zwiększa. Przewiduje się podwojenie liczby chorych na cukrzycę typu 2 w okresie 2000 – 2025 r. Cukrzyca we wszystkich swoich postaciach powoduje ciężkie narządowe powikłania. Zajmuje szczególne trzecie miejsce (po chorobie niedokrwiennej serca i nowotworach) w zmniejszaniu budżetu ochrony zdrowia. Wymaga więc systemowego rozwiązywania, czego ważnym elementem jest specjalizacja z diabetologii.

• Uzyskanie przez specjalizującego się lekarza rozszerzonej i pogłębionej wiedzy z biochemii, fizjologii i patofizjologii metabolizmu, niezbędnej do rozwiązywania problemów związanych z cukrzycą, jej powikłaniami oraz chorobami skojarzonymi i często z cukrzycą współwystępującymi

• Nabycie umiejętności w zakresie metodyki badań metabolicznych i endokrynologicznych.

• Uzyskanie przez lekarza specjalizującego się wiedzy i umiejętności badania chorych na cukrzycę szczególnie metod stosowanych do rozwiązywania szczegółowych problemów diabetologicznych w lecznictwie.

• Uzyskanie umiejętności leczenia i rozwiązywania problemów chorych na cukrzycę, szczególnie chorych z powikłaniami cukrzycy - zgodnie ze standardami międzynarodowymi i krajowymi.

• Nabycie umiejętności analizy ekonomicznej, statystycznej i epidemiologicznej potrzebnej do organizacji opieki diabetologicznej i oceny jakości leczenia oraz działań medyczno-społecznych i medyczno-ekonomicznych.

• Nabycie umiejętności technicznych potrzebnych do badań klinicznych, diagnostyki i kontroli wyników leczenia cukrzycy, chorób metabolicznych i innych chorób, w których zmiany żywienia, zaburzenia metaboliczne, mają istotne znaczenie patogenetyczne, kliniczne i genetyczno-endokrynne, a także medyczno-społeczne i medyczno-ekonomiczne.

• Doskonalenie cech osobowości lekarza – diabetologa koniecznych do sprawowania opieki nad ciężko i przewlekle chorymi, organizowania społecznej pomocy i rehabilitacji.

Uzyskanie specjalizacji w diabetologii powinno umożliwić lekarzowi pracę w oddziale diabetologicznym, ambulatoryjne prowadzenie chorych na cukrzycę o każdej skali trudności klinicznych, udzielanie konsultacji w zakresie diabetologii lekarzom innych specjalności, organizowanie opieki diabetologicznej, kierowanie poradnią diabetologiczną, dokonywanie analiz z wyników opieki diabetologicznej.

Lekarz po ukończeniu specjalizacji w diabetologii powinien wykazać się:

• znajomością biochemii i genetyki ze szczególnym uwzględnieniem metabolizmu i genetyki w cukrzycy w ujęciu biologiczno-molekularnym;

• znajomością endokrynologii ze szczególnym uwzględnieniem hormonalnej regulacji przemiany materii;

• szczegółową wiedzą z zakresu fizjologii, patologii oraz czynności narządów i tkanek o szczególnym znaczeniu dla zaburzeń i chorób metabolicznych oraz dla zrozumienia etiopatogenezy cukrzycy i jej powikłań.

• szczegółową znajomością fizjologii i patofizjologii działania insuliny i innych hormonów ważnych w patogenezie cukrzycy, umieć przedstawić wrodzone bloki metaboliczne węglowodanów, a także białek, tłuszczów oraz patogenezę czynników ryzyka cukrzycy oraz chorób skojarzonych.

Ponadto do podstawowego zakresu wiedzy posiadanej przez lekarza po ukończeniu specjalizacji powinny należeć wiadomości o charakterze klinicznym:

• kwalifikacja i epidemiologia cukrzycy, etiologia, patogeneza i klinika cukrzycy (mechanizmy przyczynowe), symptomatologia, diagnostyka, różnicowanie, naturalna historia choroby, śpiączki cukrzycowej; specjalne zagadnienia cukrzycy u dzieci, a także w wieku podeszłym, zagadnienia neuroglikopenii; przewlekłe powikłania cukrzycy oraz jej związki z innymi chorobami oraz ze skutecznością leczenia;

• dietetyka, zasady insulinoterapii i stosowania doustnych środków farmakologicznych, leczenie śpiączek cukrzycowych i neuroglikopenii; zasady prewencji i leczenia chirurgicznego, dermatologicznego, neurologicznego, leczenia infekcji w cukrzycy;

• etiologia i patogeneza oraz klinika przewlekłych powikłań naczyniowych i neurologicznych w cukrzycy;

• problematyka cukrzycy u ciężarnych, problemy związane z prowadzeniem ciąży i porodu oraz opieka nad noworodkiem matki chorej na cukrzycę;

• problemy psychologiczne, socjalne, organizacyjne, kontrola jakości leczenia, prewencja cukrzycy.

Lekarz po ukończeniu specjalizacji powinien w sposób biegły:

• przeprowadzić podmiotowe i przedmiotowe badanie chorego na cukrzycę z uwzględnieniem oftalmoskopii, prób czynnościowych nerek, serca, naczyń i rozszerzonego badania neurologicznego;

• wykazać się umiejętnością laboratoryjnego oznaczania glukozurii, glikemii, ciał ketonowych, elektrolitów, zasad radioimmunologicznego oznaczania insuliny w surowicy krwi i prób, które wykorzystują te oznaczenia;

• nabyć umiejętność posługiwania się pompą do ciągłej podskórnej infuzji insuliny, różnymi typami glukometrów i dozowników insuliny;

• wykazać się umiejętnością leczenia śpiączek cukrzycowych i innych metabolicznych stanów naglących w warunkach pododdziału intensywnej opieki;

• znać sposoby i systemy organizacji opieki nad chorym, akcji wczesnego rozpoznawania, zasady samokontroli, poradnictwa zawodowego, leczenia sanatoryjnego i inne podobne problemy; wykazać się znajomością podstawowych metod epidemiologii i socjologii w medycynie.

Lekarz po ukończeniu specjalizacji powinien także optymalnie:

• pokierować leczeniem, podać wskazówki dotyczące stylu życia, diety, dobierać leki u chorych na cukrzycę wymagających zastosowania różnych form insulinoterapii lub doustnych leków hipoglikemizujących lub innych rodzajów długotrwałej farmakoterapii;

• wykazać umiejętność potrzebną do zorganizowania i prowadzenia poradni oraz edukacji dla chorych na cukrzycę.

• kierowanie się w swoich działaniach zawsze tylko dobrem chorego;

• umiejętność trafnej oceny faktów, zjawisk i procesów oraz rozważnego podejmowania decyzji;

• umiejętności zorganizowania sobie i innym warsztatu pracy i harmonijnej współpracy w zespole;

• gotowość wzięcia odpowiedzialności za postępowanie swoje i powierzonego sobie zespołu;

• dążność do stałego rozwijania swojej wiedzy i umiejętności oraz doskonalenia wiedzy i umiejętności współpracowników;

• gotowość wzięcia odpowiedzialności za wyniki długotrwałego leczenia i zapewnienie chorym na cukrzycę względnie najlepszych warunków kontroli choroby.

W sumie oczekuje się, że po ukończeniu studiów specjalizacyjnych w diabetologii lekarz wykaże się umiejętnością biegłego posługiwania się wiedzą i nabytym doświadczeniem w rozwiązywaniu problemów diagnostycznych, leczniczych, ogólnolekarskich, społecznych i organizacyjnych w swojej specjalności.

Studia specjalizacyjne realizowane są w następujących formach dydaktycznych:

W oddziale diabetologicznym samodzielnym lub klinice chorób wewnętrznych, pediatrii lub endokrynologii – staż trwa 5 miesięcy, może być zrealizowany w 5 jednomiesięcznych lub dłużej trwających częściach;

• specjalizujący się lekarze interniści zobowiązani są do odbycia jednomiesięcznego stażu w oddziale diabetologicznym kliniki pediatrii,

• lekarze pediatrzy zobowiązani są do odbycia dwumiesięcznego stażu w oddziale diabetologii dla osób dorosłych.

Ponadto lekarze specjalizujący się zobowiązani są do odbycia:

• jednomiesięcznego stażu w klinice okulistycznej ukierunkowanej na leczenie chorób narządu wzroku spowodowanych przez cukrzycę;

• jednomiesięcznego stażu według własnego wyboru – po uzgodnieniu z kierownikiem specjalizacji w klinice nefrologii, klinice kardiologicznej, oddziale patologii ciąży, klinice endokrynologii, klinice neurologii ukierunkowanych na rozwiązywanie problemów diabetologicznych;

• stażu w poradni diabetologicznej pod kierunkiem specjalisty–diabetologa – staż trwa 6 miesięcy, może być zrealizowany w jednomiesięcznych lub dłużej trwających częściach.

• odbycie kursu z zakresu diabetologii (w CMKP ewentualnie w A.M.),

• odbycie kursu z zakresu dietetyki w Instytucie Żywności i Żywienia MZ,

Lekarz specjalizującego się obowiązuje systematyczne samokształcenia i udział w konsultacjach, posiedzeniach naukowych i innych formach samokształcenia ustalonych i sprawdzonych przez kierownika specjalizacji,

Potwierdzony udziału (certyfikat uczestnictwa) w trzech naukowych konferencjach lekarskich z zakresu diabetologii,

Czynny udział w działalności Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego,

Opublikowanie w czasopiśmie pracy poglądowej lub kazuistycznej lub wygłoszenie na posiedzeniu naukowym dwóch referatów o tematyce diabetologicznej,

Systematycznie zapoznawanie się z czasopismami zawodowymi (Diabetologia Polska, Medycyna Metaboliczna, Endokrynologia Polska, Diabetologia, Diabetes Care).

Pozostały okres specjalizacji osoba specjalizująca się może odbywać w swoim podstawowym miejscu pracy wg programu ustalonego i sprawdzonego przez kierownika specjalizacji.

Kierownik specjalizacji dodatkowo może ustalić inne formy i treści studiów specjalizacyjnych.

• intubacja i zabiegi zapewniające utrzymanie drożności górnych dróg oddechowych,

• podstawowa reanimacja (wg programu specjalizacji w anestezjologii),

• leczenie ostrego zawału serca trombolizą
• operacja amputacji kończyny,
• angiografia fluorescencyjna siatkówki,
• zabiegi fotokoagulacji laserowej siatkówki,
• zabieg hemodializy,
• analiza statystyczna wg programu statystycznego SAS (lub analogicznego),
• oznaczanie hormonów peptydowych,
• oznaczanie przeciwciał przeciwwyspowych,
• scyntygrafia dynamiczna nerek,
• badanie elektromiograficzne.

• infuzja glukozy, insuliny i innych leków za pomocą programowanych pomp infuzyjnych,

• próby diagnostyczne:

- szybkie obciążenie dożylne glukozą z wyliczeniem współczynnika K,
- test glukagonowy – peptyd C po glukagonie,
- dopplerowska ocena przepływu krwi przez większe tętnice,
- oftalmoskopii,
- próba wysiłku EKG,
- testy klirensowe nerek,
- badanie bilansowe płynu, węglowodanów, energii,
- glukometrii,
- monitorowanie holterowskie EKG i ciśnienia tętniczego,
- badanie neurotezjometryczne.

W okresie specjalizacji lekarz pełni 10 dyżurów, w tym 3 w oddziale intensywnej opieki internistycznej.

Specjalizujący się zdaje kolokwia u kierownika specjalizacji z zakresu:

• epidemiologii cukrzycy i organizacji opieki diabetologicznej,
• patofizjologii przemiany materii i endokrynologii cukrzycy,
• etiologii i patogenezy cukrzycy i jej powikłań,
• problemów klinicznych cukrzycy,
• metod leczenia,
• patogenezy, prewencji i leczenia powikłań cukrzycy,
• prawa medycznego,
• promocji zdrowia,
• medycyny ratunkowej
• HIV.

Oceny pracy poglądowej dokonuje kierownik specjalizacji wystawiając na piśmie odpowiednią opinię.

Potwierdzenie na piśmie przez kierowników studiów stażowych w odpowiednich oddziałach nabycia umiejętności praktycznych odpowiednio do charakteru stażu.

Kierownik specjalizacji dokonuje w formie pisemnej opinii oceny sprawności w wykonywaniu obowiązkowych procedur i zabiegów, które specjalizujący się musi sam wykonać.

Po zrealizowaniu programu specjalizacji i zaliczeniu wszystkich wymaganych kolokwiów i sprawdzianów następuje podsumowanie przebiegu specjalizacji i zakwalifikowanie do ubiegania się o dopuszczenie do egzaminu specjalizacyjnego przez kierownika specjalizacji i regionalnego lub krajowego konsultanta w dziedzinie diabetologii.

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże praktyczną znajomość co najmniej jednego języka obcego spośród angielskiego, francuskiego lub niemieckiego w stopniu umożliwiającym swobodne korzystanie z fachowego piśmiennictwa (potwierdzone zaświadczeniem ze studium języków obcych szkoły wyższej o zdanym egzaminie).

Czas trwania specjalizacji

Specjalizacja w diabetologii trwa 24 miesiące. Na wniosek kierownika specjalizacji możliwe jest jej przedłużenie, a także modyfikacja stażów.

Kierownikiem specjalizacji jest specjalista diabetolog.

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji, w skład której wchodzą:

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego. Tematyka pytań testowych powinna obejmować: 1) podstawy biochemii klinicznej, 2) choroby metaboliczne – cukrzyca, otyłość, dyslipidemie, 3) podstawy patofizjologii układu krążenia i układu nerwowego, 4) zastosowanie badań genetycznych w klinice.

Treść rozmowy kwalifikacyjnej powinna objąć medyczno-społeczne aspekty opieki w chorobach przewlekłych, problemy obciążeń medycznych i społecznych wynikających z cukrzycy oraz wybrane, główne zagadnienia patofizjologii przemiany materii. Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

Jednostki organizacyjne prowadzące specjalizacje z diabetologii muszą:

• hospitalizować chorych na cukrzycę w oddziale (klinice) diabetologii lub też oddziałach o profilu internistycznym albo pediatrycznym nastawionych na leczenie chorych na cukrzycę. Roczna liczba hospitalizacji w takiej jednostce nie może być mniejsza aniżeli 150,

• zatrudniać co najmniej 2 diabetologów,

• mieć dostęp do wszystkich technicznych urządzeń i pracowni zapewniających wykonywanie wszystkich pozycji programu specjalizacji,

• współpracować z poradnią diabetologiczną.

1. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii A.M. w Warszawie /II Wydz. Lek./.

2. Katedra i Klinika Gastroenterologii i Przemiany Materii A.M. w Warszawie /I Wydz. Lek./.

3. Klinika Diabetologii Dziecięcej i Wad Wrodzonych A.M. w Warszawie.
4. Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Collegium Medicum UJ w Krakowie.
5. Katedra i Klinika Gastroenterologii i Przemiany Materii AM w Łodzi.
6. Katedra i Klinika Endokrynologii Wieku Rozwojowego AM we Wrocławiu.
7. III Katedra i Klinika Chorób Dzieci, Instytut Pediatrii AM w Poznaniu.

8. Katedra i Klinika Endokrynologii Dzieci i Młodzieży, Instytut Pediatrii AM w Krakowie.

9. Katedra i Klinika Pediatrii AM w Łodzi.

10. Oddział Internistyczno-Diabetologiczny wraz z Woj. Przychodnią Diabetologiczną, Szpital im. F.Raszeji, Poznań.

11. Klinika Endokrynologii i Chorób Przemiany Materii AM w Białymstoku.
12. Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii ŚlAM.
13. Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AM w Gdańsku.
14. Klinika Endokrynologii Collegium Medicum UJ w Krakowie.
15. Klinika Pediatrii AM w Białymstoku.
16. Klinika Endokrynologii i Diabetologii ŚlAM w Katowicach.