Celem studiów specjalizacyjnych w endokrynologii jest przygotowanie lekarzy do samodzielnego rozwiązywania złożonych problemów z zakresu epidemiologii, profilaktyki, diagnostyki, terapii i prognozowania chorób wywołanych zaburzeniami czynności gruczołów wydzielania wewnętrznego.

Uzyskanie tytułu specjalisty w endokrynologii upoważnia do:

Oczekuje się, że lekarz w wyniku studiów specjalizacyjnych w endokrynologii wykaże się znajomością:

Znajomość symptomatologii i diagnostyki oraz umiejętność leczenia stanów nagłych w przebiegu chorób wydzielania wewnętrznego (śpiączki i przełomy).

Współczesny stan wiedzy o podłożu genetycznym chorób układu wydzielania wewnętrznego

Immunoendokrynologia – nowa interdyscyplinarna dziedzina wiedzy.

Choroby autoimmunologiczne układu wydzielania wewnętrznego.

Wpływ oporności na hormony oraz wpływ obwodowego metabolizmu hormonów na ekspresję objawów klinicznych endokrynopatii (na przykładzie hormonów tarczycy lub hormonów kory nadnerczy).

Objawy uszkodzenia narządu wzroku oraz łagodne objawy oczne spowodowane sympatykotonią w chorobach układu wydzielania wewnętrznego.

Eutopowe i ektopowe wydzielanie hormonów.

Znaczenie szyszynki i jej hormonu - melatoniny - u ludzi; współczesne poglądy na temat terapeutycznego zastosowania melatoniny.

Zaburzenia rozwojowe przysadki.

Zespół pustego siodła (”empty sella syndrome”).

Niedoczynność przedniego płata przysadki – etiopatogeneza, objawy, zasady rozpoznawania, różnicowanie i leczenie.

Moczówka prosta podwzgórzowo-przysadkowa – różnicowanie z innymi chorobami objawiającymi się wielomoczem.

Przerost i rozrost przysadki.

Zapalenie limfocytarne przysadki.

Guzy okolicy podwzgórza wpływające przez ucisk na czynność przysadki (czaszkogardlak, przerzuty raka sutka).

Różnicowanie jadłowstrętu psychicznego z chorobami organicznymi układu podwzgórzowo-przysadkowego.

Zastosowanie nowoczesnych metod laboratoryjnych i obrazowych w diagnostyce chorób podwzgórza i przysadki.

Zasady leczenia hormonem wzrostu u ludzi dorosłych.

Zaburzenia rozwojowe tarczycy (agenezja, hipoplazja płata/płatów i ich następstwa; odszczep tkanki tarczycowej bądź jej ektopowe występowanie).

Epidemiologia wola na świecie i w Polsce, choroby z niedoboru jodu:

- wole endemiczne a wole sporadyczne – etiopatogeneza, diagnostyka i
  leczenie,

- rozrosty nienowotworowe gruczołu tarczowego: wole rozlane a wole
  guzkowe – etiopatogeneza, diagnostyka i leczenie.

Różnicowanie poszczególnych rodzajów nadczynności i niedoczynności tarczycy.

Skąpoobjawowe (subkliniczne) postacie zaburzeń czynności tarczycy.

Zespół tarczycowo-sercowy.

Choroby autoimmunologiczne tarczycy, prowadzące do nadczynności, niedoczynności lub zapalenia gruczołu tarczowego.

Leczenie nadczynności tarczycy, wybór odpowiedniej metody, długość leczenia i jego trwałość (leczenie nie-radykalne vs. leczenie radykalne).

Zasady właściwego leczenia niedoczynności tarczycy – dawka początkowa a optymalna dawka substytucyjna.

Bloki enzymatyczne syntezy hormonów tarczycy i ich następstwa.

Rodzaje zapaleń tarczycy i ich leczenie.

Nowotwory tarczycy, ze szczególnym uwzględnieniem diagnostyki i kompleksowego leczenia poszczególnych typów raka tarczycy.

Zespoły oporności na hormony tarczycy i ich różnicowanie z innymi chorobami gruczołu tarczowego.

Zastosowanie jodu radioaktywnego w diagnostyce i leczeniu chorób tarczycy.

Orbitopatia w chorobie Gravesa-Basedowa (wytrzeszcz naciekowo-obrzękowy).

Badanie cytologiczne tarczycy w praktyce klinicznej.

Zaburzenia homeostazy wapniowo-fosforanowej wywołane chorobami gruczołów przytarczycznych i innymi przyczynami; różnicowanie przyczyn hiperkalcemii i hipokalcemii.

Różnicowanie przyczyn nadczynności i niedoczynności przytarczyc.

Hiperkalcemia a nowotwory.

Przełom hiperkalcemiczny a przełom przytarczycowy.

Choroby przebiegające ze zmniejszeniem gęstości mineralnej kości (osteoporoza, osteopenia) bądź zmniejszeniem proporcji między częścią zmineralizowaną kości, a częścią organiczną (osteomalacja) oraz inne choroby tkanki kostnej (m.in. dysplasia fibrosa, choroba Pageta).

Stany hiperkortyzolemii ACTH-niezależnej oraz ACTH-zależnej, w tym ektopowe wydzielanie ACTH.

Bloki enzymatyczne steroidogenezy nadnerczowej i ich następstwa.

Niedoczynność kory nadnerczy pierwotna i wtórna – przyczyny, sposoby rozpoznawania i leczenia.

Zagadnienia andrologiczne w endokrynologii.

Przyczyny hipogonadyzmu u mężczyzn.

Zespół Klinefeltera (47,XXY; 48,XXXY; 49,XXXXY; 46,XY/47,XXY).

Guzy jądra hormonalnie czynne i nie-wydzielające hormonów.

Choroby gruczołu krokowego.

Przyczyny zaburzeń popędu płciowego.

Zaburzenia ukierunkowania popędu płciowego oraz dewiacje seksualne.

Współczesne klasyfikacje cukrzycy.

Etiopatogeneza cukrzycy typu 1 i 2.

Kryteria rozpoznawania cukrzycy – według wytycznych IDF–Europe.

Algorytmy leczenia poszczególnych typów cukrzycy – według wytycznych IDF–Europe.

Kryteria wyrównania cukrzycy – według wytycznych IDF–Europe.

- monitorowanie powikłań przewlekłych cukrzycy

Ostre powikłania cukrzycy – śpiączki.

Przewlekłe powikłania cukrzycy.

Postępowanie okołooperacyjne z chorym na cukrzycę typu 1 i 2.

Cukrzyca a ciąża:

- leczenie i monitorowanie cukrzycy w ciąży

- wykrywanie i leczenie cukrzycy ciężarnych

- postępowanie okołoporodowe w cukrzycy

Cukrzyca wieku podeszłego.

Rola edukacji i samokontroli w cukrzycy.

Wpływ poszczególnych hormonów na tolerancję glukozy.

Stany hipoglikemii.

Rozsiany układ wydzielania wewnętrznego (np. rozrost komórek układu APUD bądź rozrost komórek śródbłonka), lokalizacja oraz znaczenie w fizjologii i patologii.

Neuropeptydy a hormony przewodu pokarmowego (np. somatostatyna).

Guzy przewodu pokarmowego o czynności wewnątrzwydzielnicznej.

Zaburzenia w przemianie lipidów; postępowanie w przypadku stwierdzenia aterogennego lipidogramu.

Nadciśnienie zależne od zaburzeń hormonalnych.

Zespoły mnogiej gurczolakowatości wewnątrzwydzielniczej – MEN 1, MEN 2A, MEN 2B.

Wielogruczołowe niedoczynności wewnątrzwydzielnicze.

Otyłość.

Zmiany hormonalne w okresie starzenia (menopauza i andropauza).

Endokrynologia wieku podeszłego.

Fizjologia procesu wzrastania u dzieci – dziecko niskorosłe.

Rozwój układu dokrewnego w życiu płodowym.

Genetyczna determinacja płci.

Czynniki wpływające na wzrost płodu.

Hipoplazja wewnątrzmaciczna.

Wpływ hormonów i ich pochodnych oraz innych leków stosowanych w endokrynopatiach u matki na rozwój płodu.

Przesiewowe techniki laboratoryjne stosowane w celu wykrywania wrodzonej niedoczynności tarczycy oraz zasady powtórnego wezwania w wykrywaniu wrodzonej niedoczynności tarczycy.

Postępowanie w przypadkach hipertyreotropinemii i hipotyroksynemii przejściowej.

Fizjologia tarczycy u noworodków i wcześniaków.

Fizjologia kory nadnerczy u noworodków i wcześniaków.

Hipoglikemia u noworodków.

Zaburzenia kalcemii u noworodków; tężyczka u noworodków.

Hiponatremia u noworodków.

Przejściowa cukrzyca noworodków.

Noworodek matki z cukrzycą.

Noworodek z obojnaczymi narządami płciowymi.

Noworodek matki z chorobą Gravesa-Basedowa.

Wole u noworodków.

Rytmy dobowe pojawiające się w okresie niemowlęcym.

Zaburzenia kalcemii u niemowląt i dzieci.

Hipoglikemia u małych dzieci.

Fizjologia i patologia okresu dojrzewania:

- przedwczesne dojrzewanie płciowe (GnRH-zależne i GnRH-niezależne),

- opóźnione dojrzewanie płciowe.

Stany hiperkortyzolemii w okresie rozwojowym.

Ostra niedoczynność kory nadnerczy - zespół Waterhouse’a-Friderichsena.

Wrodzony przerost nadnerczy i inne choroby kory nadnerczy wieku rozwojowego.

Zaburzenia rozwoju narządów płciowych i różnicowania płci.

Wnętrostwo.

Zasady leczenia hormonem wzrostu w wieku rozwojowym (hGH).

Cukrzyca typu 1 u dzieci ze szczególnym uwzględnienem okresu pokwitania.

Zasady profilaktyki niedoboru witaminy D.

Genetycznie uwarunkowane choroby układu wewnętrznego wydzielania ujawniające się w dzieciństwie.

Inne zespoły wrodzone przebiegające z niedoborem wzrostu, hipogonadyzmem, otyłością, nadmiernym wzrostem.

Stany patologii, które muszą być uwzględnione w różnicowaniu zaburzeń wewnętrznego wydzielania u noworodków, niemowląt i dzieci:

- zaburzenia wodno-elektrolitowe noworodków i niemowląt,

- zakażenia okresu noworodkowego – zakażenia TORCH, posocznica,

- przedłużająca się żółtaczka noworodków,

- przerostowe zwężenie odźwiernika,

- zaburzenia zagęszczania moczu,

- stany drgawkowe,

- niedokrwistość, poliglobulia, leukopenia i limfocytoza,

- wady ośrodkowego układu nerwowego, wodogłowie mogące przebiegać z
  przedwczesnym dojrzewaniem płciowym,

- zaburzenia wchłaniania jelitowego, mukowiscydoza.

Endokrynopatie o podłożu autoimmunologicznym w okresie rozwojowym.

Zaburzenia różnicowania płci:

- dysgenezja gonad,

- zespół Turnera (45,X oraz inne kariotypy)

- obojnactwo,

- polisomia X u kobiet,

- zespół braku wrażliwości na androgeny,

- wrodzony przerost nadnerczy (zespoły nadnerczowo-płciowe).

Fizjologia procesu dojrzewania u dziewcząt.

Fizjologia cyklu miesiączkowego.

Zaburzenia miesiączkowania:

- zespół napięcia przedmiesiączkowego,

- bolesne miesiączkowanie.

Diagnostyka zaburzeń miesiączkowania.

Nieprawidłowe krwawienia z macicy.

Zespoły przebiegające z androgenizacją:

- zespół policystycznych jajników,

- guzy hormonalnie czynne jajników i kory nadnerczy,

Patologia gruczołu piersiowego ze szczególnym uwzględnieniem aspektów endokrynologicznych łagodnych chorób piersi i raka sutka.

Przekwitanie:

- zaburzenia okresu pre-, peri- i pomenopauzalnego,

- hormonalna terapia zastępcza.

Endometrioza.

Zaburzenia funkcji rozrodczych - diagnostyka i leczenie niepłodności.

Planowanie rodziny:

- naturalne metody planowania rodziny,

- antykoncepcja hormonalna,

- inne metody antykoncepcyjne.

Zmiany w układzie wydzielania wewnętrznego związane z ciążą i laktacją.

Choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego, które mogą wystąpić u kobiet ciężarnych.

Wskazania i przeciwwskazania do zastosowania leczenia chirurgicznego w chorobach układu wydzielania wewnętrznego.

Przygotowanie chorego do leczenia chirurgicznego chorób gruczołów wydzielania wewnętrznego.

Zasady postępowania śródoperacyjnego i pooperacyjnego w chirurgicznym leczeniu endokrynopatii.

Zasady substytucji hormonalnej w następstwie ablacji gruczołów wydzielania wewnętrznego

Zasady leczenia operacyjnego ze wskazań nieendokrynologicznych – u pacjentów chorych na endokrynopatie.

Powikłania leczenia chirurgicznego endokrynopatii.

Czynność tarczycy a możliwość zastosowania leczenia chirurgicznego:

- leczenie chirurgiczne ze wskazań nagłych,

- leczenie chirurgiczne ze wskazań planowych.

Zasady leczenia chirurgicznego pacjentek ciężarnych.

Wybrane aspekty chirurgicznego leczenia:

- rozrostów nienowotworowych tarczycy (wola rozlanego dużych rozmiarów,
  wola guzkowego, przebiegających z uciskiem na sąsiadujące struktury,
  zwłaszcza tchawicę),

- nowotworów łagodnych tarczycy,

- nowotworów złośliwych tarczycy,

- nowotworów tarczycy u dzieci.

 

Oczekuje się, że lekarz w wyniku studiów specjalizacyjnych wykaże się umiejętnością samodzielnego wykonywania i oceny wyników wymienionych badań z zakresu endokrynologii:

Badanie palpacyjne tarczycy

Badanie ultrasonograficzne gruczołu tarczowego

Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa gruczołu tarczowego

Pomiar położenia gałek ocznych względem brzegów kostnych oczodołu egzoftalmometrem Hertela

Badanie palpacyjne gruczołów piersiowych

Badanie ultrasonograficzne gruczołów piersiowych

Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa gruczołu piersiowego

Badanie ultrasonograficzne narządów jamy brzusznej

Badanie ultrasonograficzne narządów miednicy mniejszej

Badanie noworodka i ocena jego dojrzałości metodą Dubowitzów

Badanie tarczycy u noworodków

Umiejętność określenia położenia jąder (w worku mosznowym, w powłokach ciała, w jamie brzusznej)

Umiejętność interpretacji wyników badań przesiewowych wrodzonej niedoczynności tarczycy

Ocena rozwoju dziecka w okresie niemowlęcym wg Vaclava Vojty

Posługiwanie się orchidometrem Pradera w ocenie rozwoju jąder

Badanie narządów płciowych z różnicowaniem stopnia wirilizacji wg Pradera

Ocenianie dojrzewania płciowego wg skali Tannera u obu płci

Ocena rozwoju dziecka w okresie przedszkolnym testem Denver (Orientacyjny Test Psychoruchowy Rozwoju Dziecka – Denver Developmental Screening Test)

Umiejętność organizacji opieki nad dzieckiem chorym na cukrzycę, w tym kontakty z pracownikami szkoły, do której uczęszcza dziecko

Ocena rozwoju w okresie dojrzewania

Ocena antropometryczna proporcji budowy ciała w różnym wieku, umiejętność interpretacji diagramów

Posługiwanie się siatkami centylowymi, określanie wzrostu docelowego

Wiek kostny, samodzielna ocena i interpretacja

Posługiwanie się współczynnikami odżywienia stosowanymi u dzieci

Umiejętność szkolenia matek dzieci z cukrzycą oraz dorosłych chorych na cukrzycę

Badanie ginekologiczne (badanie zewnętrzne i wewnętrzne, oglądanie ścian pochwy, badanie zestawione)

Pobieranie wymazu z szyjki macicy i pochwy

Ocena rozmazu cytohormonalnego

Interpretacja wyników cytologicznych gruczołu tarczowego, gruczołu piersiowego, wymazów pochwowych i szyjkowych oraz wyniku biopsji endometrium

Interpretacja wyników badań:

- mammografii,

- ultrasonografii,

- densytometrii kostnej (metodą DEXA i metodą USG),

- tomografii komputerowej,

- rezonansu magnetycznego.

Interpretacja wyników podstawowych badań genetycznych

Interpretacja wyników:

- histerosalpingografii,

- histeroskopii,

- laparoskopii.

 

Oczekuje się, że lekarz w trakcie trwania specjalizacji uczestniczyć będzie w następujących kursach:

Zaleca się, aby wyżej wymienione kursy były organizowane w ramach planu centralnego kształcenia podyplomowego koordynowanego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP) w Warszawie i ujęte corocznie w odpowiednich programach dydaktycznych CMKP.

Lekarz w okresie trwania specjalizacji powinien aktywnie uczestniczyć w posiedzeniach i konferencjach naukowych Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego lub innych specjalistycznych towarzystw, zajmujących się problematyką endokrynologiczną. W szczególności zobowiązany jest do przedstawienia w czasie odbywania specjalizacji, co najmniej dwóch prezentacji ustnych, bądź plakatowych podczas zjazdów o zasięgu krajowym. Ponadto powinien wykazać się znajomością podstaw pracy naukowej, w tym umiejętnością samodzielnego korzystania ze źródeł informacji naukowej (biblioteki naukowe, komputerowe zasoby informacji np. MEDLINE, internet).

Wymagane jest, aby lekarz odbywający studia specjalizacyjne w endokrynologii, a jednocześnie nie będący nauczycielem akademickim, przygotował w trakcie kształcenia dwie prace poglądowe o tematyce endokrynogicznej. W pracach zaleca się wykorzystanie przede wszystkim najnowszej literatury (z ostatnich 5 lat przed publikacją). Z obowiązku tego zwolnieni są nauczyciele akademiccy, posiadający stopień doktora nauk medycznych oraz te osoby, które posiadają opublikowany dorobek naukowy w dziedzinie endokrynologii.

Oczekuje się, że lekarz w czasie studiów specjalizacyjnych będzie aktywnie uczestniczył w leczeniu chorych z ostrymi i przewlekłymi chorobami endokrynologicznymi, zarówno w warunkach szpitalnych jak i ambulatoryjnych. Istotnym elementem kształcenia są obchody lekarskie, odprawy, zebrania kliniczne i posiedzenia wielodyscyplinarne z udziałem lekarzy innych specjalności (np. radiologów czy patomorfologów). W trakcie kształcenia powinien następować stopniowy rozwój odpowiedzialności klinicznej lekarza, aż do samodzielnego prowadzenia przez niego diagnostyki i leczenia chorych.

Wykaz i liczba procedur oraz zabiegów medycznych, które specjalizujący się musi wykonać samodzielnie

W trakcie odbywania specjalizacji z endokrynologii nie obowiązują dyżury lekarskie.

Tematy kolokwiów, które zobowiązany jest do złożenia lekarz, w trakcie studiów specjalizacyjnych:

Powyższe kolokwia zaliczane są przez kierownika specjalizacji lub przez osoby wyznaczone przez niego .

Specjalizujący się lekarz jest zobowiązany ponadto do złożenia:

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do wykazania się umiejętnością wykonania wybranych czynności i zaliczenia niżej wymienionych sprawdzianów umiejętności praktycznych:

Sprawdziany przeprowadzają osoby nauczające za wiedzą kierownika specjalizacji i potwierdzają w odpowiedniej karcie (patrz – załącznik nr 2)

Ocena pracy poglądowej lub publikacji powinna być przeprowadzona przez kierownika specjalizacji.

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.

Okres trwania specjalizacji w endokrynologii jest nie krótszy niż 3 lata (36 miesięcy).

W endokrynologii mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w chirurgii ogólnej, chorobach wewnętrznych, medycynie ogólnej, pediatrii lub położnictwie i ginekologii, uzyskaną na podstawie poprzednich przepisów lub lekarze posiadający tytuł specjalisty w chirurgii ogólnej, chorobach wewnętrznych, pediatrii lub położnictwie i ginekologii, uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.03.1999 r.

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w endokrynologii w skład, której wchodzą:

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy, a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

Specjalizacja w endokrynologii może odbywać się w jednostkach akademickich i naukowo-badawczych oraz w innych jednostkach, które uzyskały wpis na listę podmiotów uprawnionych do kształcenia (prowadzenia specjalizacji) w dziedzinie endokrynologii, zatwierdzoną przez Ministra Zdrowia.

Jednostki uprawnione do prowadzenia specjalizacji, jednakże zapewniające realizację tylko części programu specjalizacji, powinny:

• posiadać pełnoprofilową poradnię endokrynologiczną, zatrudniającą co najmniej 2 specjalistów endokrynologów; w przypadku, gdy profil poradni nie obejmuje wszystkich chorych endokrynologicznych, niezbędne jest uzupełnienie stażu poradnianego w odpowiednich placówkach innych jednostek,

• posiadać co najmniej 10 łóżek, wydzielonych dla pacjentów hospitalizowanych z przyczyn endokrynologicznych (dla osób dorosłych bądź dzieci bądź dla kobiet na oddziale endokrynologii ginekologicznej); spełnienie tego warunku uprawnia do wpisu na listę Ministra Zdrowia podmiotów uprawnionych do kształcenia, tj. prowadzenia specjalizacji, jednakże tylko w niepełnym zakresie (akredytacja częściowa – konieczność odbycia pozostałych staży w innych klinikach bądź oddziałach),

• zatrudniać co najmniej 3 lekarzy z tytułem specjalisty w dziedzinie endokrynologii, w tym ordynatora /kierownika oddziału bądź kliniki,

• posiadać sprzęt i aparaturę medyczną niezbędną do realizacji zadań określonych programem specjalizacji,

• udzielać świadczeń zdrowotnych umożliwiających zrealizowanie programu specjalizacji,

• posiadać odpowiednią bazę dydaktyczną i naukową (sale wykładowe, biblioteka).

Jednostki uprawnione do prowadzenia specjalizacji w pełnym zakresie powinny:

• posiadać pełnoprofilową poradnię endokrynologiczną, zatrudniającą co najmniej 2 specjalistów endokrynologów,

• posiadać co najmniej 30 łóżek chorych, podzielonych na 3 pododdziały - co najmniej po 10 łóżek w każdym z nich: endokrynologię osób dorosłych, endokrynologię dziecięcą, endokrynologię ginekologiczną),

• zatrudniać co najmniej 3 lekarzy z tytułem specjalisty w dziedzinie endokrynologii, w tym ordynatora /kierownika oddziału bądź kliniki,

• posiadać sprzęt i aparaturę medyczną niezbędną do realizacji zadań określonych programem specjalizacji,

• udzielać świadczeń zdrowotnych umożliwiających zrealizowanie programu specjalizacji,

• posiadać odpowiedni bazę dydaktyczną i naukową (sale wykładowe, biblioteka).

 

Niniejsze opracowanie zawiera listę zagadnień objętych programem z endokrynologii, jak również spis tematów szczegółowych, przygotowanych głównie w oparciu o jednostki nozologiczne z zakresu endokrynologii. Jednakże, należy zastrzec, iż programem mogą zostać objęte także inne zagadnienia wynikające z postępu w dziedzinie endokrynologii, a dotyczące zarówno rozwoju i następczego pogłębienia i poszerzenia metod diagnostycznych, jak i nowych możliwości terapeutycznych, a także – nowo poznanych aspektów symptomatologii, wynikających z ewolucji historii naturalnej różnych chorób bądź wręcz odkrycia – dotąd nieznanych - jednostek nozologicznych z zakresu endokrynologii.

 Choroby podwzgórza i przysadki:

- guzy podwzgórza

- pierwotne - czaszkogardlak

- przerzutowe – najczęściej rak sutka

- zaburzenia wydzielania poszczególnych hormonów hipofizotropowych

- zespół pustego siodła

- niedoczynność przedniego płata przysadki:

- poporodowa (z. Sheehana)

- niezwiązana z porodem (z. Glińskiego-Simmondsa)

- jatrogenna (pooperacyjna bądź po napromienieniu)

- na tle autoimmunologicznym

- idiopatyczna somatotropinowa niedoczynność przysadki

- guzy przysadki i okolicy przysadki hormonalnie czynne i niewydzielające hormonów

- zapalenie limfocytarne przysadki

- moczówka prosta podwzgórzowo-przysadkowa

- pierwotna

- wtórna (pourazowa)

Idiopatyczny niedobór wzrostu

Niedobór wzrostu w przebiegu zespołów wrodzonych

Choroby tarczycy:

- niedoczynność tarczycy

- wrodzona niedoczynność tarczycy i badania przesiewowe

- nadczynność tarczycy

- wole tarczycy nietoksyczne

- wole językowe i jajnikowe (ektopia bądź odszczep)

- zapalenia tarczycy (ostre, podostre, przewlekłe)

- nowotwory tarczycy

- raki:

- brodawkowaty

- pęcherzykowy

- oksyfilny (z komórek Hürtle’a) – wariant raka
  pęcherzykowego

- anaplastyczny

- rdzeniasty

- chłoniaki

- nowotwory przerzutowe

Zespół oporności na hormony tarczycy (obwodowy, przysadkowy, całkowity)

Choroby przytarczyc i inne zaburzenia homeostazy wapniowo-fosforanowej:

- nadczynność przytarczyc:

- pierwotna

- wtórna

- trzeciorzędowa

- rzekoma nadczynność przytarczyc

- przełom hiperkalcemiczny

- niedoczynność przytarczyc

- rzekoma niedoczynność przytarczyc - oporność na parathormon

- krzywica i osteomalacja

- krzywica z niedoboru witaminy D

- krzywice witamino-D-oporone

- osteoporoza i osteopenia

- dysplasia fibrosa

- choroba Pageta

- zaburzenia nerkowego wydalania wapnia

Stany hiperkortyzolemii ACTH-niezależnej i ACTH-zależnej, w tym ektopowe wydzielanie ACTH

Choroby kory nadnerczy:

- zespół Cushinga

- wrodzony przerost nadnerczy

- późno ujawniający się wrodzony przerost nadnerczy

- niedoczynność kory nadnerczy

- pierwotna, wtórna

- ostra, przewlekła

- guzy kory nadnerczy:

- warstwy kłębkowatej - hiperaldosteronizm

- zespół Conna

- warstwy pasmowatej - hiperkortyzolemia

- zespół Cushinga

- warstwy siatkowatej – nadmierne wydzielanie androgenów nadnerczowych

- wirylizm

- hipoaldosteronizm

Zespół oporności na glikokortykosteroidy

Choroby rdzenia nadnerczy:

- guzy rdzenia nadnerczy

- pheochromocytoma

- neuroblastoma

- ganglioneuroma

- nadczynność a niedoczynność rdzenia nadnerczy

Przedwczesne dojrzewanie płciowe GnRH zależne

Przedwczesne dojrzewanie płciowe GnRH niezależne

Przedwczesne adrenarche i pubarche

Opóźnione dojrzewanie płciowe

Zaburzenia różnicowania płci

Zaburzenia rozwojowe żeńskiego narządu płciowego

Hirsutyzm

Zaburzenia miesiączkowania

- niedomoga lutealna

- zespół policystycznych jajników (zespół Steina-Leventhala)

Choroby jajnika:

- nowotwory jajnika

- przedwczesne wygaśnięcie czynności jajnika

Endometrioza

Ciąża ektopowa

Choroby gruczołu piersiowego

- mlekotok patologiczny

- mastalgia

- łagodne choroby sutka (”benign breast diseases”)

- nowotwory gruczołu piersiowego ze szczególnym uwzględnieniem
  nowotworów pochodzenia nabłonkowego (gruczolaki, raki)

Choroby jądra:

- zaburzenia rozwojowe męskiego narządu płciowego

- zapalenia jądra i najądrza

- nowotwory jądra nie-wydzielające bądź hormonalnie czynne

Wnętrostwo

Zespół oporności na androgeny – zespół feminizujących jąder

Ginekomastia

Cukrzyca

- cukrzyca typu 1

- cukrzyca typu 2

- inne specyficzne typy cukrzycy (na tle genetycznym, polekowe, w
  chorobach części zewnątrzwydzielniczej trzustki, endokrynopatiach, po
  niektórych zatruciach)

- cukrzyca ciężarnych

- cukrzyca noworodkowa i małego dziecka

Guzy części wewnątrzwydzielniczej trzustki:

- insulinoma

- gastrinoma

- glucagonoma

- somatostatinoma

- VIP-oma

- inne endokrynne rzadkie guzy trzustki

Zespół rakowiaka

Hiperlipidemie

Miażdżyca tętnic

Zespoły mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej – MEN

Wielogruczołowe niedoczynności wewnątrzwydzielnicze

Otyłość - otyłość prosta i inne typy otyłości

Płodowy zespół alkoholowy