CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO

Program specjalizacji
z
HEMATOLOGII

Warszawa 1999

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 1999

Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów:

Prof.dr hab.med. Lech Konopka - specjalista krajowy w dziedzinie hematologii
Prof.dr hab.med. W.Jędrzejczak
Prof.dr hab.med. Stanisław Maj
Prof.dr hab.med. Barbara Żupańska
Prof.dr hab.med. Janusz Hansz
Doc.dr hab.med. Jadwiga Dwilewicz-Trojaczek - przedstawiciel Naczelnej Rady Lekarskiej
Dr n.med. Ewa Jabłońska-Skwiecińska - przedstawiciel Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego

Cel studiów specjalizacyjnych

Hematologia jest działem medycyny wewnętrznej i pediatrii zajmującym się badaniem, rozpoznawaniem i leczeniem chorób krwi.

Wymagana wiedza

Wiadomości ogólne

• Hematopoeza komórki macierzystej, podścielisko krwiotwórcze, kinetyka komórek, apoptoza, geny regulujące krwiotworzenie, onkogeny i antyonkogeny. Regulacja hematopoezy przez cytokiny i cząsteczki adhezyjne.
• Immunologia: rodzaje komórek odpornościowych, odporność nieswoista i swoista, budowa przeciwciał, receptorów, mechanizmy odporności przeciwzakaznej i przeciwnowotworowej, autoagresja.
• Epidemiologia chorób krwi: częstość występowania w populacji polskiej i zbli-żonych, wnioski praktyczne w sprawie poszczególnych chorób.
• Farmakologia i farmakokinetyka leków wykorzystywanych w hematologii. Mechanizmy działania, wchłanianie i metabolizm, usuwania tych leków. Szczegól-nie znajomość cytostatyków wykorzystywanych w hematologii oraz tzw. Środków biologicznych.
• Mechanizmy i skutki działania promieniowania jonizującego na układ krwio-twórczy.
• Zasady badań klinicznych: I, II i III faza, interpretacja wyników, metaanaliza, sposoby oceny, badania wieloośrodkowe, finansowanie badań.

Diagnostyka chorób krwi - interpretacja wyników badań.

• Pełne badanie morfologii krwi wykonane metodami klasycznymi i automatem
• Badanie cytologiczne i histologiczne szpiku. Wykorzystanie w diagnostyce i ocenie zaawansowania chorób krwi.
• Badanie biochemiczne i immunologiczne (immunofenotypowanie) krwi i ich wykorzystanie w diagnostyce chorób krwi.
• Badania molekularne (PCR) i badania cytogenetyczne.
• Diagnostyka układu krzepnięcia.
• Normy hematologiczne.
• Diagnostyka obrazowa w zastosowaniu do chorób krwi.

Szczegółowa wiedza o patologii, diagnostyce i leczeniu poszczególnych chorób krwi:

• niedokrwistości: podziały, patogeneza, diagnostyka, różnicowanie, szczegółowe leczenie niedokrwistości niedoborowych, hemolitycznych, hipo- i aplastycznych
• granulocytopenie
• skazy krwotoczne płytkowe
• niedobory odporności wrodzone genetycznie uwarunkowane oraz nabyte
• przewlekłe zespoły mieloproliferacyjne
• ostra białaczka mieloblastyczna
• zespoły mielodysplastyczne
• ostra białaczka limfoblastyczna
• chłoniaki ziarnicze i nieziarnicze
• szpiczaki
• AIDS
• naczyniowe skazy krwotoczne
• dziedziczne osoczowe skazy krwotoczne
• nabyte osoczowe skazy krwotoczne
• choroby krwi, które nie występują w Polsce (enzynopatie krwinek czerwonych, hemoglobinopatie, talasemie)
• trombofilie
• leczenie przeciwkrzepliwe, fibrynolityczne oraz przeciwpłytkowe

Przeszczepianie szpiku i komórek krwiotwórczych uzyskiwanych z innych zródeł.

• Wskazania do przeszczepiania allogenicznych i autologicznych komórek krwiotwórczych.
• Zasady poszukiwania dawcy komórek krwiotwórczych.
• Zródła komórek krwiotwórczych, ich zalety i ograniczenia.
• Zasady intensywnej opieki medycznej po mieloablacji i przeszczepieniu komórek krwiotwórczych.
• Zasady opieki nad rekonwalescentem po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych.
• Rozpoznawanie i zasady leczenia choroby - przeszczep przeciw gospodarzowi
• Perspektywy terapii genowej

Transfuzjologia

• Zasady krwiolecznictwa
• Wskazania do stosowania preparatów krwi.
• Komórkowe preparaty krwi, szczegółowa charakterystyka i zasady stosowania. Preparaty filtrowane i napromieniane.
• Osoczowe preparaty krwi: szczegółowa charakterystyka i zasady stosowania.
• Powikłania po zastosowaniu preparatów krwi.
• Plazmafereza i cytafereza.

Postępowanie paliatywne w hematologii.

• Okoliczności uzasadniające zaniechanie agresywnego leczenia w chorobach nowotworowych krwi
• Problemy psychologiczne u chorych na nowotworowe choroby krwi.

Problemy hematologiczne u chorych z innymi podstawowymi schorzeniami: hematolog jako konsultant.

• Problemy hematologiczne u chorych ?chirurgicznych? i zabezpieczenie zabiegów chirurgicznych u chorych z chorobami krwi.
• Położnictwo i ginekologia.
• Transplantacja narządów
• Choroby autoimmunizacyjne (reumatologia)
• Chory na nowotwory lite
• Patogeneza, diagnostyka i postępowanie w zwalczaniu uszkodzenia układu krwiotwórczego przez cytostatyki i promieniowanie.

Wymagane umiejętności praktyczne

• Biopsja aspiracyjna szpiku z mostka, kolca biodrowego przedniego i kolca biodrowego tylnego.
• Trepanobiopsja.
• Umiejętność wprowadzenia centralnego cewnika do dużego naczynia żylnego.
• Punkcja lędzwiowa.
• Wykonanie i zabarwienie rozmazu krwi i szpiku.
• Ocena mielogramu.
• Antykoagulanty, umiejętność przygotowania próbki osocza i surowicy do badania.
• Zbadanie grup krwi i dobranie krwi do przetoczenia.

Formy zdobywania wiedzy i umiejętności praktycznych

Kursy

Zalecane są niżej wymienione kursy:

• kursy: hematologiczne, 
• kursy transfuzjologiczne, 
• kursy serologiczne, 
• kursy koagulologiczne

Staże kierunkowe

• staż w laboratorium hematologicznym - 1 miesiąc
• staż w ośrodku przeszczepiania szpiku - 1 miesiąc
• staż w hematologicznym oddziale dziennego leczenia - 1 miesiąc
• staż w poradni hematologicznej pod opieką specjalisty hematologa - 1 miesiąc
• staż w regionalnym centrum krwiodawstwa - 1 miesiąc.

Formy samokształcenia

• Systematyczne samokształcenie i udział w seminariach, konsultacjach, obchodach lekarskich, dyżurach, posiedzeniach naukowych i innych formach kształcenia wskazanych przez kierownika specjalizacji;
• Dwuletnia praktyka zawodowa (staż specjalizacyjny)z jednoczesnym kształceniem się pod kierunkiem kierownika specjalizacji - specjalisty w zakresie hematologii; udokumentowane prowadzenie chorych.
• Przygotowanie pracy poglądowej. Wymagane jest opublikowanie w czasopiśmie medycznym i wygłoszenie na posiedzeniach towarzystwa naukowego dwóch prac;

Kształcenie w wykonywaniu zabiegów i procedur medycznych

Wykaz i liczba procedur i zabiegów medycznych, które specjalizujący się lekarz musi wykonać.

• Biopsja aspiracyjna szpiku z mostka, kolca biodrowego przedniego i kolca biodrowego tylnego (potwierdzenie samodzielnego wykonania 10 biopsji z kolca biodrowego tylnego oraz 5 biopsji z innych okolic).
• Trepanobiopsja (potwierdzenie samodzielnego wykonania 5 biopsji).
• Umiejętność wprowadzenia centralnego cewnika do dużego naczynia żylnego
• Punkcja lędźwiowa.
• Wykonanie i zabarwienie rozmazu krwi i szpiku.
• Ocena mielogramu (potwierdzone policzenie 50 mielogramów w różnych chorobach krwi).
• Antykoagulanty, umiejętność przygotowania próbki osocza i surowicy do badania.
• Zbadanie grup krwi i dobranie krwi do przetoczenia.

Czas trwania specjalizacji

Zdaniem środowiska hematologicznego, a także zgodnie z wytycznymi Unii Europejskiej (EC 16/13) specjalizacja z hematologii powinna trwać 3 lata.

Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych

Kolokwia

• zaliczenie kolokwiów u kierownika specjalizacji z poszczególnych działów hematologii;
• kolokwium z organizacji ochrony zdrowia;
• kolokwium z prawa medycznego;
• kolokwium z promocji zdrowia;

Sprawdziany umiejętności praktycznych

Sprawdziany praktyczne z poszczególnych działów hematologii.

Ocena przygotowanej pracy poglądowej

Wymagane jest opublikowanie w czasopiśmie medycznym i wygłoszenie na posiedzeniach towarzystwa naukowego dwóch prac;

Znajomość języków obcych

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.
Oczekiwana jest znajomość języka angielskiego w stopniu umożliwiającym swobodne korzystanie z literatury fachowej.

Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w hematologii

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

• właściwy konsultant regionalny
• przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Hematologicznego
• przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej
• przedstawiciel akademii medycznej z właściwego regionu,
• przedstawiciel wojewody.

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

Warunki, którym muszą odpowiadać jednostki organizacyjne ubiegające się o uzyskanie uprawnień do prowadzenia specjalizacji

1. Posiadanie w swojej strukturze organizacyjnej oddziału hematologicznego.
2. Zatrudnianie w tym oddziale co najmniej 2 lekarzy z tytułem specjalisty w hematologii.
3. Posiadanie sprzętu i aparatury medycznej niezbędnej do realizacji zadań określonych programem specjalizacji.
4. Udzielanie świadczeń zdrowotnych umożliwiających zrealizowanie programu specjalizacji.

 (c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 1999