CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO

Program specjalizacji
z
MEDYCYNY NUKLEARNEJ

Warszawa 1999

(c)Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 1999

Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów:

Prof. dr hab. med. L. Królicki - konsultant krajowy w dzidzinie medycyny nuklearnej
Prof. dr hab. med. J. Sowiński - przewodniczący Towarzystwa Medycyny Nuklearnej
Doc. dr hab. med. I. Kozłowicz. przedstawiciel Naczelnej Izby Lekarskiej
Dr n. med. H. Jastrzębska - przedstawiciel Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego
Prof. dr hab. med. W. Graban,
Doc. dr hab. med. B. Jarząb,
Prof. dr hab. med. J. Liniecki,
Prof. dr hab. med. F. Rogowski,
Prof. dr hab. med. A. Tarkowska,

Cel studiów specjalizacyjnych z medycyny nuklearnej

Celem studiów specjalizacyjnych z zakresu medycyny nuklearnej jest wszechstronne wykształcenie kandydata tak, aby potrafił on w ośrodku macierzystym wykonywać oraz właściwie interpretować badania scyntygraficzne i czynnościowe, przeprowadzać procedury lecznicze z zastosowaniem radioizotopów, dbać o przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej, organizować i nadzorować pracę personelu technicznego,

W szczególności celem kształcenia jest:

• poznanie i zrozumienie podstaw biologicznych, farmakologicznych i technicznych poszczególnych badań radioizotopowych wykonywanych w placówkach medycyny nuklearnej oraz sposobu interpretacji wyników w powiązaniu z danymi klinicznymi i wynikami innych badań diagnostycznych,
• właściwa ocena zasadności wskazań do badania z zastosowaniem radioizotopów z uwzględnieniem szacunku korzyści i ryzyka, a także przeciwwskazań względnych i bezwzględnych,
• poznanie i zrozumienie podstaw biologicznych, farmakologicznych i technicznych procedur leczniczych z zastosowaniem radioizotopów, umiejętność przeprowadzenia procedur leczniczych, umiejętność oceny wskazań i przeciwwskazań do jej przeprowadzenia, poznanie możliwych powikłań związanych z leczeniem i w związku z tym zasad dalszego postępowania z chorymi po podaniu radiofarmaceutyku w celach leczniczych, 
• poznanie i zrozumienie zasad kontroli jakości aparatury pomiarowej, radiofarmaceutyków i metod badawczych. Nabycie przekonania o konieczności stosowania kontroli jakości na każdym etapie procesu diagnostycznego i leczniczego.

Medycyna nuklearna jest samodzielną specjalnością medyczną polegającą na zastosowaniu izotopów radioaktywnych w formie otwartych źródeł promieniowania jonizującego w celach diagnostycznych i terapeutycznych (zgodnie z przyjętą definicją Światowej Organizacji Zdrowia specjalność ta nie dotyczy metod radioterapeutycznych). Medycyna nuklearna obejmuje: badania scyntygraficzne narządów, badania czynnościowe, procedury lecznicze, badania dozymetryczne związane ze stosowaniem otwartych źródeł promieniowania, badania in vitro z zastosowaniem substancji radioaktywnych. Właściwe stosowanie substancji radioaktywnych w celach medycznych wymaga wiedzy z zakresu pokrewnych dziedzin: fizyki jądrowej, technik pomiarowych promieniowania jonizującego, ochrony radiologicznej, medycznych zastosowań radiobiologii i radiofarmakologii.

Wymagana wiedza

Oczekuje się, że po ukończeniu specjalizacji lekarz wykaże się znajomością:

• procedur diagnostycznych i leczniczych zgodnie z aktualnym stanem wiedzy,
• metod statystycznych stosowanych w badaniach medycznych,
• podstaw fizycznych i technicznych metod stosowanych w medycynie nuklearnej (w szczególności wpływu promieniowania jonizującego na materię, budowy i zasad działania aparatów pomiarowych),
• technik kontroli jakości aparatury pomiarowej, radiofarmaceutyków i przebiegu badań,
• teoretycznych podstaw i praktycznych zasad stosowania procedur związanych z ochroną radiologiczną, 
• właściwości farmakologicznych stosowanych radiofarmaceutyków i sposobu ich znakowania (w celach diagnostycznych i leczniczych),
• metod dozymetrycznych związanych z terapią radioizotopową i technikami diagnostycznymi oraz sposobu interpretacji uzyskanych wyników (dla oceny narażenia w środowisku, w którym będzie przebywał chory), 
• zasad oznaczeń pozaustrojowych (technika RIA, inne techniki).

Wymagane umiejętności praktyczne

Oczekuje się, że lekarz po zakończeniu specjalizacji wykaże się umiejętnościami:

• samodzielnego przygotowywania radiofarmaceutyków,
• samodzielnego wykonania i opracowania badań radioizotopowych, 
• samodzielnego przeprowadzania procedur leczniczych wykonywanych przy użyciu radioizotopów,
• samodzielnego posługiwania się komputerowymi metodami opracowywania badań,
• interpretacji wyników kontroli jakości aparatury i radiofarmaceutyków,
• samodzielnego przeprowadzania pomiarów dozymetrycznych,
• związanymi z zasadami ochrony radiologicznej ( dekontaminacja, dozymetria).

Formy zdobywania wiedzy i umiejętności

Kursy wprowadzające (w pierwszym roku kształcenia).

• Kurs z zakresu ochrony radiologicznej. Czas: 20 godzin wykładowych. Miejsce: w wybranych ośrodkach prowadzących kształcenie w medycynie nuklearnej.
• Kursy z zakresu medycyny nuklearnej. Obejmować one będą:

- podstawy fizyczne w medycynie nuklearnej,
- farmakologię radiofarmaceutyków,
- zasady procedur diagnostycznych, 
- zasady działania, budowę i podstawy kontroli jakości aparatów pomiarowych.

Czas trwania kursów - 50 godzin wykładowych i ćwiczeniowych, Miejsce szkolenia - przewiduje się organizację szkoleń o charakterze ogólnokrajowym w wyznaczonych ośrodkach prowadzących specjalizację.

Kursy doskonalące

Dotyczyć one będą wybranych zagadnień z zakresu

- medycyny nuklearnej:
- badania radioizotopowe w onkologii, kardiologii, neurologii,
- procedury lecznicze, 
- inne zagadnienia wynikające z aktualnego stanu wiedzy.

Czas trwania kursów - 25 godzin wykładowych. Miejsce - będą organizowane samodzielnie lub w trakcie zjazdów krajowych, międzynarodowych. Kursy będą miały charakter spotkań 1-2 dniowych. Przewiduje się udział kandydatów w co najmniej jednej z sesji Europejskiej Szkoły Medycyny Nuklearnej).

Formy samokształcenia

• Studiowanie piśmiennictwa

W ramach samokształcenia kandydaci zobowiązani są do śledzenia literatury fachowej (co najmniej dwóch periodyków: Problemy Medycyny Nuklearnej, European Journal of Nuclear Medicine, Journal of Medicine, Nuclear Medicine Communications, Nuklearmedizin, inne), opanowania wiadomości z polecanych przez kierownika specjalizacji co najmniej dwóch podręczników medycyny nuklearnej.

• Przygotowanie pracy poglądowej

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do przedstawienia w formie pisemnej co najmniej dwóch opracowań poglądowych lub prac naukowych na tematy wybrane przez kierownika specjalizacji.

Staże kierunkowe

Staże kierunkowe są dobierane odpowiednio przez kierownika specjalizacji w zależności od posiadanych już umiejętności specjalizującego się lekarza.

Obowiązujące staże:

• Staż z radiologii klinicznej - co najmniej 2 miesiące (lekarz powinien wykazać się umiejętnością interpretacji badania rtg klatki piersiowej, układu kostnego, podstawowych badań TK i/lub MR, badania USG tarczycy i narządów jamy brzusznej),
• Staże uzupełniające w oddziałach klinicznych: endokrynologia, neurologia, kardiologia, pediatria, onkologia, inne (dwa staże do wyboru, każdy trwający 2 miesiące),
• Staż w dwóch innych ośrodkach medycyny nuklearnej - każdy trwający co najmniej 2 tygodnie.

Kształcenie w wykonywaniu zabiegów i procedur medycznych

Wykaz procedur i zabiegów medycznych, w których specjalizujący się lekarz ma obowiązek uczestniczyć:

• testy kontrolne aparatury pomiarowej ( gamma-kamery),
• obsługa generatora molibdenowo-technetowego,
• obsługa mierników radioaktywności ( mierników dozymetrycznych używanych w celach badania skażeń promieniotwórczych, pomiaru radioaktywności przygotowanych do podania radiofarmaceutyków),
• przygotowywanie poszczególnych radiofarmaceutyków do badań diagnostycznych i procedur leczniczych,
• testy prowokacyjne stosowane w medycynie nuklearnej (przede wszystkim test wysiłkowy/farmakologiczny w badaniach kardiologicznych),
• procedury lecznicze związane z podaniem radioizotopów i badania kliniczne (kontrolne) po przeprowadzonym leczeniu,
• scyntygraficzne badania diagnostyczne prowadzone w zakładzie prowadzącym specjalizację,
• badania czynnościowe wykonywane w zakładzie,
• badania prowadzone w laboratorium biochemicznym (oznaczenia stężenia hormonów, markerów nowotworowych, innych).

Wykaz i liczba procedur i zabiegów medycznych, które specjalizujący się lekarz musi wykonać.

Kandydat powinien wykazać się samodzielną interpretacją:

• 40 badań centralnego układu nerwowego,
• 200 badań układu kostnego,
• 40 badań układu naczyniowo-sercowego,
• 60 badań płuc,
• 20 badań układu pokarmowego,
• 100 badań układu moczowego,
• 200 badań narządów wydzielania wewnętrznego,
• 20 badań układu chłonnego,
• 30 badań zmian nowotworowych i zapalnych,
• 100 badań innych narządów,
• 100 badań pozaustrojowych ( in vitro - interpretacja wyników poziomu hormonów, markerów nowotworowych, badań czynnościowych).

Na wniosek kierownika specjalizacji można zaakceptować inny rozkład liczby badań, w zależności od specyfiki danego ośrodka medycyny nuklearnej. Ogólna liczba badań ocenianych przez specjalizującego się lekarza nie powinna być jednak mniejsza niż 800.

W zakresie procedur leczniczych specjalizujący się lekarz powinien poznać wskazania, sposób przeprowadzenia, zasady dozymetrii, ochrony radiologicznej i możliwe powikłania związane z leczeniem radiofarmaceutykami oraz wynikające z tego zasady obserwacji chorych po leczeniu w oparciu o:

• leczenie radioizotopowe łagodnych chorób tarczycy - 60 chorych,
• leczenie radioizotopowe raków tarczycy - 10 chorych,
• inne procedury lecznicze - 10 chorych,

Pełnienie dyżurów lekarskich

Nie przewiduje się

Czas trwania specjalizacji

Czas trwania specjalizacji w medycynie nuklearnej wynosi nie mniej niż 3 lata.

Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych

Kolokwia

• Kolokwium z podstaw fizycznych medycyny nuklearnej, budowy aparatury, zasad kontroli jakości aparatury,
• Kolokwium z podstaw statystyki medycznej stosowanej w medycynie nuklearnej,
• Kolokwium z radiochemii i radiofarmacji, kontroli jakości radiofarmaceutyków, metod znakowania,
• Kolokwium z ochrony radiologicznej, procedur dozymetrycznych stosowanych w badaniach diagnostycznych i leczeniu z zastosowaniem radiofarmaceutyków, 
• Kolokwium z procedur medycznych stosowanych w medycynie nuklearnej i kontroli jakości ich wykonania 
• Kolokwium z prawa medycznego
• Kolokwium z promocji zdrowia.

Sprawdziany umiejętności praktycznych

• metody diagnostyczne - wykonanie badania i ocena wyniku,
• znakowanie radiofarmaceutyków,
• zastosowanie technik komputerowej do obróbki badań,
• interpretacja wyników kontroli jakości aparatury,
• zastosowanie poznanych metod dozymetrycznych w obliczeniach dawek leczniczych radiofarmaceutyków, 
• zasady ochrony radiologicznej (dekontaminacja, kontrola stanowisk pracy, kontrola personelu),

Ocena pracy poglądowej

Ocena dokonywana jest przez kierownika specjalizacji oraz komisję egzaminacyjną.

Znajomość języków obcych

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego.

Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w medycynie nuklearnej

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

• przedstawiciel wojewody,
• właściwy konsultant regionalny
• zedstawiciel Towarzystwa Medycyny Nuklearnej,
• przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej
• przedstawiciel akademii medycznej z właściwego regionu.

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

Zasady kwalifikacji kandydatów na specjalistów w medycynie nuklearnej

Z uwagi na to, że medycyna nuklearna ma charakter interdyscyplinarny, od specjalizujących się lekarzy wymaga się zdolności do szerokiej współpracy z lekarzami innych specjalności i rozumienia podstawowych problemów klinicznych z zakresu różnych specjalności medycznych. Kandydaci powinni wykazywać zainteresowanie nowoczesnymi technikami diagnostycznymi i leczniczymi, umieć posługiwać się systemami komputerowymi, cechować się chęcią do pracy badawczej.

Specjalizujący się lekarze powinni kierować się w swoich działaniach dobrem chorego, odznaczać się poczuciem humanizmu i przestrzegać zasad etyki zawodowej.

W ocenie kandydatów na specjalistów w zakresie medycyny nuklearnej, poza podstawowymi warunkami zawartymi w rozporządzeniu, uwzględniane są następujące elementy:

• zdolność i chęć do śledzenia postępu w naukach medycznych, w szczególności w zakresie medycyny nuklearnej,
• wiadomości praktyczne w zakresie innych technik diagnostycznych: ultrasonografii, elektrokardiografii, radiologii, densytometrii.
• wiadomości z zakresu nauk fizjologicznych i klinicznych (udział w szkoleniach, staże kliniczne),
• ocena merytoryczna ewentualnego dorobku naukowego (wykaz prac naukowych, przeglądowych, doniesień zjazdowych),
• zainteresowanie pracą naukową (udział w zjazdach naukowych),

Warunki kwalifikacji jednostek organizacyjnych do prowadzenia specjalizacji z zakresu medycyny nuklearnej.

Placówki prowadzące specjalizację z zakresu medycyny nuklearnej powinny spełniać następujące wymagania:

• posiadać odpowiednie wyposażenie aparaturowe (co najmniej jedną gamma kamerę pozwalającą na wykonywanie badań dynamicznych, statycznych, SPECT),
• wykonywać podstawowe badania radioizotopowe, w tym również badania SPECT,
• prowadzić leczenie z zastosowaniem radioizotopów,
• zapewnić dostęp do biblioteki dysponującej podręcznikami z zakresu medycyny nuklearnej i periodykami medycznymi ( w tym również z zakresu medycyny nuklearnej),
• wykonywać odpowiednią liczbę badań pozwalających na ich przeprowadzenie przez specjalizujących się lekarzy w liczbach wymienionych dalej,
• organizować okresowe spotkania kliniczne poświęcone przeglądowi literatury medycznej, prezentacji aktualnych badań diagnostycznych lub wybranych zagadnień klinicznych; pożądane są spotkania międzykliniczne.

Lista zakładów medycyny nuklearnej spełniających wymagania do prowadzenia specjalizacji z zakresu medycyny nuklearnej

Zakład Medycyny Nuklearnej i Rezonansu Magnetycznego Wojewódzkiego Szpitala Bródnowskiego, Warszawa, ul. Kondratowicza 8
Zakład Medycyny Nuklearnej Akademii Medycznej w Warszawie,  Warszawa, ul. Banacha 1a 
Zakład Medycyny Nuklearnej, Centrum Zdrowia Dziecka, Warszawa, ul. Dzieci Polskich 20
Zakład Medycyny Nuklearnej Instytutu Onkologii w Warszawie, Warszawa, ul. Roentgena 5
Ośrodek Medycyny Nuklearnej Centralnego Szpitala Klinicznego W.A.M., Warszawa, Szaserów 128
Samodzielna pracownia medycyny Nuklearnej Instytutu Kardiologii, Warszawa, Alpejska 42
Zakład Medycyny Nuklearnej Akademii Medycznej w Lublinie, Lublin, ul. Janczewskiego 8
Zakład Medycyny Nuklearnej Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, Szczecin, ul. Unii Lubelskiej 1
Zakład Medycyny Nuklearnej Akademii Medycznej w Łodzi, Łódź, ul. Czechosłowacka 8/10
Zakład Medycyny Nuklearnej W.A.M. w Łodzi, Łódź, ul. Żeromskiego 113
Pracownia Medycyny Nuklearnej Kliniki Endokrynologii Instytutu Medycyny Wewnętrznej Akademii Medycznej w Krakowie, Kraków, ul. Kopernika 17
Pracownia Medycyny Nuklearnej Kliniki Endokrynologii Akademii Medycznej w Poznaniu, Poznań, ul. Przybyszewskiego 49
Zakład Diagnostyki Izotopowej Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach, Katowice, ul. Medyków 18 wspólnie, jako jeden ośrodek szkoleniowy z Zakładem Medycyny Nuklearnej, Instytutu Onkologii w Gliwicach, Gliwice, Wybrzeże Armii Krajowej 15
Zakład Medycyny Nuklearnej Akademii Medycznej w Białymstoku, Białystok, ul. Skłodowskiej 24
Zakład medycyny Nuklearnej Akademii Medycznej w Gadańsku, Gdańsk, Dębinki 7  
 

(c)Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa 1999