CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO

  maly_znaczzek_cmkp.gif (2535 bytes)

Program specjalizacji
w
NEONATOLOGII

Warszawa 2000


(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2000


Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów:

Prof. dr hab. Janusz Gadzinowski - specjalista krajowy w dziedzinie neonatologii
Dr hab. Beata Czeszyńska
Doc dr hab. Ewa Helwich
Prof. dr hab. Walentyna Iwaszko-Krawczuk
Dr hab. Katarzyna Kornacka
Dr n. med. Izabela Radomska - przedstawicielka Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego
Prof. dr hab. Jerzy Szczapa -przewodniczący Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego
Dr n. med. Maria Szymankiewicz

Kto może ubiegać się o rozpoczęcie specjalizacji?

W neonatologii mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w pediatrii, uzyskaną na podstawie poprzednich przepisów lub lekarze posiadający tytuł specjalisty w pediatrii, uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.03.1999 r.

Cel studiów specjalizacyjnych w neonatologii

Wykształcenie lekarzy specjalistów posiadających umiejętności oceny zdrowych i chorych noworodków oraz leczenia chorych noworodków włącznie z prowadzeniem noworodków wymagających intensywnej terapii. Kwalifikacje te pozwalają na objęcie stanowiska ordynatorów oddziałów noworodkowych.

Wymagana wiedza

Epidemiologia

  • Zachorowalność i umieralność w okresie perinatalnym oraz czynniki wpływające na śmiertelność i zachorowalność.

  • Metody zbierania danych na poziomie krajowym i lokalnym, włączając systemy rejestracji urodzeń i zgonów oraz sposoby oceny jakości.

Patofizjologia płodu

  • Wzrost i rozwój płodu oraz sposoby oceny

  • Wpływ głównych chorób w okresie ciąży na płód, np. choroba nadciśnieniowa i inne choroby matki, krwotok przed porodowy, poród przedwczesny.
  • Problematyka wad rozwojowych płodu i poradnictwo prenatalne.

Adaptacja do życia pozamacicznego

  • Zmiany układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i inne zmiany fizjologiczne po urodzeniu.

  • Rozwój układów i narządów.
  • Fizjologia karmienia piersią.

Patofizjologia wcześniactwa

  • Rozwój układu oddechowego i zmiany patologiczne.

  • Niedobór surfaktantu i jego następstwa.
  • Zaburzenia sercowo-naczyniowe (np. przetrwały przewód tętniczy i nadciśnienie płucne i inne zaburzenia hemodynamiczne).
  • Rozwój przewodu pokarmowego i problemy żywienia chorych noworodków.
  • Równowaga wodno-elektrolitowa i jej zaburzenia (niewydolność nerek i równowaga płynowa).
  • Problemy neurologiczne m.in. patogeneza krwotoku wewnątrzkomorowego i okołokomorowego i zmian leukomalacyjnych mózgu.

Stany patologiczne u noworodków donoszonych i przedwcześnie urodzononych

  • Postępowanie w wadach wrodzonych.

  • Przyczyny i konsekwencje niedotlenienia okołoporodowego.
  • Adaptacja metaboliczna do życia pozamacicznego.
  • Wrodzone błędy metabolizmu łącznie z programami badań przesiewowych umożliwiających ich wykrycie.
  • Odporność noworodkowa i patogeneza zakażeń okresu noworodkowego.

Farmakologia okresu płodowego i noworodkowego

  • Problemy farmakokinetyki u noworodków donoszonych i przedwcześnie urodzonych.

  • Toksyczność błędów i interakcje, wpływ leków stosowanych u matki na stan zdrowia noworodka.

Zasady opieki nad noworodkiem zdrowym i chorym

  • Resuscytacja noworodka.

  • Metody wspomagania oddechu - wentylacja mechaniczna.
  • Intubacja dotchawicza.
  • Leczenie powikłań i długoterminowych następstw niewydolności oddechowej i długotrwałej sztucznej wentylacji.
  • Ocena układu sercowo-naczyniowego i drożności przewpdu tętniczego.
  • Zasady żywienia parenteralnego.
  • Rozpoznanie i leczenie ciężkich chorób przewodu pokarmowego.
  • Ochrona skóry noworodka i zasady termoregulacji.
  • Ocena równowagi wodno-elektrolitowej i zapotrzebowanie kaloryczne.
  • Ocena mineralizacji kości.
  • Ocena neurologiczna noworodka przy użyciu badania klinicznego i badań diagnostycznych.
  • Prognozowanie przyszłego rozwoju.
  • Rozpoznanie i ocena wrodzonych wad u dysmorfii.
  • Wrodzone błędy metaboliczne.
  • Badania genetyczne.
  • Opieka rutynowa nad noworodkiem z żółtaczką fizjologiczną i patologiczną.
  • Problemy karmienia piersią.
  • Zakażenia.
  • Badania przesiewowe: fenyloketonuria, niedoczynność tarczycy, toksoplazmoza wrodzona, niedorozwój stawów biodrowych.
  • Badania przesiewowe wzroku i słuchu u noworodków przedwcześnie urodzonych.
  • Retinopatia wcześniaków.

Badania kontrolne i ocena rozwoju noworodków wysokiego ryzyka

Problemy etyczne i prawne w opiece nad noworodkiem

 

Wymagane umiejętności praktyczne

Program kształcenia powinien wyposażyć neonatologa w umiejętności prowadzenia opieki klinicznej w ramach trójstopniowej opieki nad noworodkiem. Opieka kliniczna powinna obejmować rutynowe zastosowanie różnych specjalistycznych metod diagnostycznych i terapeutycznych.

Zakłada się, że specjalizujący się lekarz zdobędzie szerokie umiejętności w niżej wymienionych dziedzinach.

  • Resuscytacja noworodka, intubacja dotchawicza i techniki sztucznej wentylacji.

  • Cewnikowanie naczyń pępowinowych
  • Zakładanie obwodowych i centralnych linii dożylnych.
  • Transfuzja krwi i wymienne przetaczanie krwi
  • Drenaż odmy opłucnej
  • Nadłonowa aspiracja moczu
  • Punkcja lędźwiowa i dokomorowa

Umiejętności diagnostyczne

  • Interpretacja badania radiologicznego klatki piersiowej i jamy brzusznej.

  • Rola specjalistycznego badania np. MRI, CT
  • Doświadczenie w interpretacji badania ultrasonograficznego układu nerwowego, narządów jamy brzusznej i wrodzonej dysplazji biodra.
  • Zlecanie i interpretacja badań laboratoryjnych i mikrobiologicznych
  • Zastosowanie i interpretacja wyników EEG, EKG i badań elektro-fizjologicznych

Umiejętności kliniczne

  • Badanie kliniczne zdrowych i chorych noworodków

  • Rozpoznanie specyficznych problemów okresu noworodkowego łącznie z zaburzeniami rozwojowymi i wadami rozwojowymi
  • Ocena wieku ciążowego
  • Ocena neurologiczna nowordoka i diagnostyka rozwojowa dziecka oraz ocena zaburzeń rozwoju psychoruchowego
  • Współpraca i konsultacja z innymi specjalistami
  • Umiejętność kontaktów i informowania rodziców ciężko chorych noworodków
  • Umiejętność współpracy z zespołem i kreowanie rozwoju zespołu

Umiejętności techniczne

  • Znajomość podstawowych zasad technicznych funkcjonowania inkubatorów, respiratorów, promienników ciepła i urządzeń monitorujących, lamp do fototerapii itp.

Umiejętności dydaktyczne

  • Neonatologi powinien być zaangażowany w działalność dydaktyczną obejmującą programy szkoleniowe dla studentów, lekarzy i pielęgniarek.

Formy zdobywania wiedzy i umiejętności praktycznych

Kurs wprowadzający (obowiązkowy) w pierwszym roku kształcenia

Podstawy fizjologii i patologii noworodka.

Kursy doskonalące

Zasady resuscytacji noworodka

Kurs atestacyjny

Kursy zalecane

Zakażenia wenątrzmaciczne i nabyte okresu noworodkowego
Zastosowanie badań ultrasonograficznych u noworodka
Niewydolność oddechowo-krążeniowa u noworodka
Niedotlenienie płodu i noworodka
Problemy hematologiczne noworodka

Formy samokształcenia

Studiowanie piśmiennictwa

Podręczniki obowiązkowe

  • Łozińska D., Twarowska I. (red.): Neonatologia, PZWL. Warszawa 1993

  • Vidyasagara D. Gadzinowski J. (red.): Neonatologia. Springer PWN (w przygotowaniu)
  • Szczapa J. (red.): Neonatologia. PZWL. (w przygotowaniu)
  • Korones S. B., Bada-Ellzey H. F.: Podejmowanie decyzji w neonatologii
  • Gomella T. L., Cunningham M. D., Eyal F. G.: Neonatologia
  • Bloom R. S., Cropley C.: Resuscytacja noworodka. Amerykańska Akademia Pediatrii. Ośrodek Wydawnictw Naukowych. Poznań 1997

Czasopisma obowiązkowe

  • Postępy w Neonatologii

  • Kliniczna Perinatologia i Ginekologi
  • Pediatria Polska
  • Klinika Pediatryczna

Czasopisma polskie zalecane

  • Medycyna Wieku Rozwojowego

  • Nowa Pediatria
  • Pediatria Praktyczna
  • Medipress Pediatria
  • Przegląd Pediatryczny
  • Aktualnosci Pediatryczne

Czaspisma zagraniczne zalecane

  • Archives of Perinatal Medicine

  • Pediatrics
  • Journal of Pediatrics
  • Prenatal and Neonatal Medicine
  • Geburtshilfe & Neonatologie
  • Neonatal Intensive Care
  • Journal of Perinatology
  • Clinics in Perinatology

Udział w posiedzeniach naukowych i w zjazdach

Zebrania regionalnych sekcji PTN i PTMP
Zjazdy neonatologiczne - co 2 lata
Dni neonatologiczne - sympozja coroczna
Kongres medycyny perinatalnej - co 2 lata
Wielkopolskie Dni Medycyny Perinatalnej - sympozja coroczne
Hot Topics in Perinatal Medicicne
Szkoły zimowe medycyny perinatalnej

Referaty i publikacje

Lekarz specjalizujący się w neonatologii przygotowuje projekt badawczy, pracę poglądową lub opis przypadku w ciągu minimum 6 miesięcy prowadzący do publikacji w czasopismie naukowym
Dwa referaty wygłoszone na zebraniu kliniki lub podczas zebrania organizowanego przez towarzystwo naukowe.

Staże kierunkowe

Kształcący się lekarz ma zdobyć następujące umiejętności

Staże kierunkowe (moduły) kliniczne obowiązkowe

I - Staż (moduł) w zakresie opieki nad chorym noworodkiem

  • Resuscytacja noworodka
  • Zasady opieki nad chorym noworodkiem
  • Zasady termoregulacji i prowadzenie gospodarki płynowej i wodno-elektrolitowej
  • Przejściowe zaburzenia metabolizmu i ich prowadzenie
  • Prowadzenie noworodków z chorobami układu oddechowego. Umiejętności obejmują rozpoznanie różnicowe, wiedzę dotyczącą interpretacji badań radiologicznych i laboratoryjnych. Zastosowanie nowoczesnego sprzętu wspomagania oddychania obejmującego leczenie surfaktantem i prowadzenie przewlekłej choroby płuc. Leczenie powikłań ostrej choroby płuc i zespołów ucieczki powietrza.
  • Prowadzenie noworodków z zakażeniem (wstrząs septyczny, posocznica, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych etc.)
  • Prowadzenie noworodków z problemami sercowo-naczyniowymi (np. przetwały przewód tętniczy i nadciśnienie płucne)
  • Prowadzenie noworodków z martwiczym zapaleniem jelit
  • Żywienie noworodków chorych
  • Zaburzenia oddawania smółki
  • Prowadzenie noworodków z niewydolnością nerek, chorobami nerek i wrodzonymi wadami nerek
  • Prowadzenie noworodków z krwawieniem i innymi zaburzeniami hematologicznymi
  • Ocena neurologiczna noworodka za pomocą badania klinicznego i badań diagnostycznych
  • Prowadzenie chorych z niedotlenieniem okołoporodowym. Prognozowanie dalszego rozwoju i badania przesiewowe u wcześniaków i noworodków wysokiego ryzyka zagrożonych retinopatią i zaburzeniami słuchu
  • Diagnostyka i leczenie noworodków z zaburzeniami endokrynologicznymi
  • Postępowanie przeciwbólowe u noworodka
  • Transport noworodków w ciężkim stanie

II - Staż (moduł) w zakresie opieki nad noworodkiem

  • Rozpoznanie i ocena wad wrodzonych i dysmorfii

III - Staż (moduł) w zakresie opieki nad noworodkiem

  • Prowadzenie noworodków po zabiegach chirurgicznych

IV - Staż (moduł) w zakresie oceny dalszego rozwoju

  • Dalsza opieka nada noworodkiem wypisanym z oddziału intensywnej terapii i patologii noworodka

  • Krótko- i długoterminowa zachorowalność. Plany regularnej kontroli; protokoły badań ultrasonograficznej oceny OUN, badań przesiewowych i leczenia retinopatii oraz badań przesiewowych słuchu

Staże kierunkowe (moduły) zalecane

Staże (moduły) kliniczne

I - Staż (moduł) dotyczący opieki nada noworodkiem z przetrwałym przewodem tętniczym

  • Wykonanie echokardiografii w celu wykrycia przetrwałego przewodu tętniczego

II - Staż (moduł) w zakresie opieki nada noworodkiem z nadciśnieniem płucnym

III - Staż (moduł) w zakresie opieki nad noworodkiem matki chorej na cukrzycę

IV - Staż (moduł) w zakresie opieki nad noworodkiem po operacjach kardiochirurgicznych

V - Staż (moduł) w zakresie opieki nada noworodkiem z zaburzeniami metabolicznymi - postępowanie diagnostyczne

VI - Staż (moduł) dotyczacy opieki nad noworodkiem z uszkodzeniem OUN

  • Doświadczenie w prowadzeniu i analizowaniu badania ultrasonograficznego układu nerwowego.

  • Rola specjalistycznych badań np. MRI, CT.
  • Doświadczenie w przeprowadzaniu i analizie specjalistycznych badań np. MRI, CT.
  • Wykonywanie i interpretacja wyników EEG, reakcji wywołanych korowo i nerwowo-mięśniowych testów elektro-fizjologicznych

VII - Staż (moduł) w zakresie opieki nada noworodkiem

  • Ultrasonografia narządów jamy brzusznej i dysplazji bioder

Staże (moduły) akademickie

Staż (moduł) dotyczący klinicznych badań naukowych

  • Uczestnik przeprowadza projekt badawczy, przygotowuje pracę poglądową lub opis przypadku w ciągi minimum 6 miesięcy, który prowadzi do publikacji w czasopiśmie naukowym

Staż (moduł) dydaktyczny

  • Formalne kształcenie z zakresu metodologii uczenia, doświadczenie w dydaktyce podyplomowej łącznie z pracą w różnych mediach dydaktycznych (wykład, seminarium, nauczanie interaktywne).

  • Doświadczenie i chęć do podejmowania przeddyplomowej dydaktyki medycznej/lekarskiej i pielęgniarskiej.

Zaliczenie wszystkich obowiązkowych staży kierunkowych (modułów) zaświadczane jest przez opiekuna specjalizacji. W zaświadczeniu należy wymienić długość stażu (modułu) opisać zdobytą wiedzę i umiejętności praktyczne.

Kształcenie w wykonywaniu zabiegów i procedur medycznych

Wykaz i liczba procedur i zabiegów medycznych, w których specjalizujący się lekarz ma obowiązek uczestniczyć

  • Punkcja dokomorowa - 2

  • Badanie okulistyczne - 4
  • Badanie ECHO - 10
  • Badanie usg przezciemiączkowe - 20
  • Badanie usg brzucha - 10
  • Badanie stawów biodrowych - 3
  • Posiedzenia radiologiczne - 4
  • Badanie anatomopatologiczne zmarłych noworodków
  • Operacja brzuszna noworodka - 1
  • Operacja chirurgicznego leczenia przewodu tętniczego - 1
  • Operacja założenia zastawki dokomorowej

Wykaz i liczba procedur i zabiegów medycznych, które specjalizujący się lekarz ma obowiązek wykonać samodzielnie :

  • Resuscytacja 10 noworodków

  • Intubacja dotchawiczna 10 noworodków z masą ciała poniżej 1500 g i 5 noworodków z masą ciała poniżej 1000 g
  • Samodzielne prowadzenie oddechu sztucznego u co najmniej 10 noworodków
  • 4 zabiegi cewnikowania naczyń pępowinowych (żylnych lub tętniczych)
  • założenie 5 obwodowych i 5 centralnych linii dożylnych
  • 2 zabiegi wymiennego przetaczania krwi
  • założenie 2 drenaży do jamy opłucnej
  • wykonanie 5 punkcji lędźwiowych
  • prowadzenie żywienia parenetralnego u co najmniej 10 noworodków z małą masą ciała i 3 noworodków z masą ciała poniżej 1000 g przez okres minimum 10 dni

Pełnienie dyżurów lekarskich

Obowiązkowe pełnienie 2 dyżurów miesięcznie w ośroku kształcącym.

Czas trwania specjalizacji

Specjalizacja w neonatologii trwa 3 lata

Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych

Kolokwia

Kolokwium z prawa medycznego
Kolokwium z promocji zdrowia

Ocena prac poglądowych

Oceny dokonuje kierownik specjalizacji.

Znajomość języków obcych

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego, (zalecany język angielski).

Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w neonatologii

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

  • przedstawiciel wojewody,

  • właściwy konsultant regionalny
  • przedstawiciel odpowiedniego towarzystwa lekarskiego,
  • przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej
  • przedstawiciel akademii medycznej z właściwego regionu.

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

 (c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2000