CENTRUM MEDYCZNE KSZTAŁCENIA
PODYPLOMOWEGO
  maly_znaczzek_cmkp.gif (2535 bytes)

Program specjalizacji
w
PSYCHIATRII DZIECI I MŁODZIEŻY

Warszawa 2001

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2001

Program specjalizacji przygotował zespół ekspertów:

Prof. dr hab. Stanisław Pużyński - przewodniczący
Prof. dr hab. Irena Namysłowska - zastępca przewodniczącego
Prof. dr hab. Janusz Rybakowski - przedstawiciel ZG Polskiego Towarzystwa
                                                   Psychiatrycznego

Eksperci z zakresu psychiatrii (dorosłych)

Prof. dr hab. Jacek Bomba
Prof. dr hab. Andrzej Piotrowski - (IpiN Warszawa)
Doc. Dr hab. Jacek Wciórka  - (IPiN Warszawa)

Eksperci z zakresu psychiatrii dzieci i młodzieży

Prof. dr hab. Maria Orwid - (Collegium Medicum UJ Kraków)
Prof. dr hab. Andrzej Rajewski - (AM Poznań)
Prof. dr hab. Jadwiga Komender - (AM Warszawa)

Ekspert z ramienia Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego

Prof. dr hab. Kazimierz Imieliński - (Zakład Seksuologii i Patologii Więzi
                                                   Międzyludzkich CMKP)

Ekspert z ramienia Naczelnej Rady Lekarskiej

Dr n. med. Lidia Popek - (Wojewódzka Poradnia Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i
                                     Młodzieży Warszawa)

Kto może ubiegać się o rozpoczęcie specjalizacji?

W psychiatrii dzieci i młodzieży mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w psychiatrii uzyskaną na podstawie poprzednich przepisów lub lekarze posiadający tytuł specjalisty w psychiatrii uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.03.1999 r.

1. - Cele studiów specjalizacyjnych

  • Nabycie wiedzy, umiejętności praktycznych oraz doskonalenie cech osobowości w stopniu niezbędnym do samodzielnego rozwiązywania wszelkich problemów klinicznych i odpowiednich problemów środowiskowych związanych z leczeniem zaburzeń psychicznych występujących u dzieci i młodzieży.

  • Przygotowanie do pracy na stanowiskach kierowniczych (np. ordynatora, kierownika poradni) w zamkniętym lub otwartym lecznictwie psychiatrycznym oraz do kształcenia innych osób.

  • Uzyskanie umiejętności współpracy w wielodyscyplinarnych zespołach osób zajmujących się dziećmi i młodzieżą z zaburzeniami psychicznymi oraz biegłości w organizowaniu im potrzebnej pomocy.

2. - Wymagana wiedza

Specjalista w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży powinien wykazać się znajomością:

  • etiologii, patogenezy i symptomatologii zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży oraz całokształtu postępowania diagnostycznego,

  • zasad leczenia zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży (psychoterapia, socjoterapia, farmakoterapia oraz psychofarmakologia, rehabilitacja i resocjalizacja),

  • metod badania psychiatrycznego dzieci i młodzieży, ze szczególnym uwzględnieniem zbierania danych środowiskowych,

  • rozpoznawania, diagnostyki różnicowej, prognozowania zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży,

  • leczenia zaburzeń psychicznych dzieci i młodzieży (psychoterapia indywidualna, grupowa i rodziny, socjoterapia, farmakoterapia, terapia zabawowa i zajęciowa, terapia ruchowa, terapia pracą, terapia zaburzeń mowy, korekcja zaburzeń fragmentarycznych),

  • psychiatrii społecznej i środowiskowej dzieci i młodzieży (asocjogeneza zaburzeń psychicznych), epidemiologii psychiatrycznej, ogólnych zasad działań środowiskowych z uwzględnieniem alkoholizmu i uzależnień od leków,

  • dynamiki prawidłowego rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży,

  • czynników warunkujących prawidłowy rozwój psychiczny ze szczególnym uwzględnieniem roli wychowania i nauczania,

  • psychologii klinicznej zwłaszcza psychologii dzieci i umiejętności wykorzystywania badań psychologicznych do diagnostyki klinicznej,

  • elementów psychologii, socjologii i psychopatologii rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowych i patologicznych postaw rodzicielskich i stosunków interpersonalnych,

  • psychiatrii konsultacyjnej dzieci i młodzieży,

  • działań w pozarodzinnym, naturalnym środowisku dzieci i młodzieży (przedszkole, szkoła, zakład pracy, rejon zamieszkania),

  • współpracy i współdziałania z lekarzami opieki podstawowej z placówkami resortu oświaty i wychowania, z placówkami resortu sprawiedliwości, organizacjami młodzieżowymi i społecznymi zajmującymi się dziećmi i młodzieżą w rejonie,

  • pogłębienia umiejętności w zakresie orzecznictwa sądowo-psychiatrycznego dla sądów, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb sądów do spraw rodziny i nieletnich oraz orzecznictwo dla potrzeb resortu oświaty i wychowania,

  • organizacji lecznictwa psychiatrycznego dla dzieci i młodzieży, dorosłych, lecznictwa psychiatrycznego oraz typów placówek resortu oświaty i wychowania oraz resortu sprawiedliwości dla dzieci i młodzieży,

  • podstawowych wiadomości z historii psychiatrii; aktualnych kierunków i szkoły psychiatrycznej,

  • elementów ekonomii i organizacji opieki psychiatrycznej nad dziećmi i młodzieżą.

Neurologia dziecięca

Specjalista w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży powinien wykazać się znajomością:

  • podstaw anatomii i fizjologii układu nerwowego z uwzględnieniem zagadnień rozwoju czynności nerwowych w ontogenezie,

  • metodyki badania neurologicznego niemowląt, dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym,

  • podstawowych wiadomości z zakresu diagnostycznych badań laboratoryjnych stosowanych u dzieci z chorobami układu nerwowego (badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, badanie eeg, rtg i inne),

  • techniki najczęściej wykonywanych badań diagnostycznych takich jak: nakłucie lędźwiowe, odma czaszkowa itp,

  • najczęściej spotykanych chorób i zespołów chorobowych z grupy: metabolicznych, zwyrodnieniowych, aberacji chromosomalnych, wad układu nerwowego, uszkodzeń okołoporodowych, chorób infekcyjnych, autoimmunizacyjnych i toksycznych, urazów czaszkowo-mózgowych, guzów układu nerwowego, zaburzeń napadowych, chorób nerwów obwodowych i mięśni.

Pediatria

Specjalista w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży powinien wykazać się znajomością:

  • rozwoju fizycznego i psychicznego dziecka w różnych okresach życia (noworodkowym, niemowlęcym i poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym),

  • patologii noworodka i wcześniaka,

  • patofizjologii okresu pokwitania,

  • ostrych i przewlekłych stanów zaburzeń odżywiania, chorób przewodu pokarmowego, chorób dróg oddechowych, układu krążenia, układu moczowego, krwi, stanów niedoborowych witamin, żelaza itp.,

  • choroby reumatycznej, gruźlicy, kiły,

  • chorób pasożytniczych,

  • chorób gruczołów dokrewnych,

  • ostrych chorób zakaźnych wieku dziecięcego,

  • postępowania w naglących wypadkach w pediatrii,

  • zagadnień profilaktyki chorób zakaźnych z uwzględnieniem szczepień ochronnych,

  • żywienia zdrowego i chorego dziecka w różnych okresach rozwoju,

  • terapii chorób wieku dziecięcego z uwzględnieniem dawkowania leków,

  • organizacji opieki nad zdrowym i chorym dzieckiem (poradnia D i D1 - poradnie specjalistyczne),

  • przepisów prawnych dotyczących opieki nad matką i dzieckiem.

3. - Wymagane umiejętności praktyczne

Specjalista w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży powinien wykazać się umiejętnością:

  • zebrania danych anamnestycznych z różnych źródeł i oceny ich znaczenia dla procesu diagnostyczno-terapeutycznego,

  • badania psychiatrycznego, neurologicznego i pediatrycznego dzieci i młodzieży w różnym wieku,

  • ustalenia właściwych wskazań i oceny wyników dodatkowych badań diagnostycznych (laboratoryjnych, radiologicznych, elektrofizjologicznych, psychologicznych, innych specjalistycznych),

  • wyboru i właściwego prowadzenia optymalnego postępowania leczniczego w tym terapii biologicznej i różnych technik psychoterapeutycznych,

  • współpracy diagnostyczno-terapeutycznej z lekarzami innych specjalności, psychologami, pedagogami, pielęgniarkami, pracownikami socjalnymi i innymi pracownikami opiekującymi się dziećmi,

  • sporządzania orzeczeń dla potrzeb sądów rodzinnych,

  • ustalania grup inwalidzkich u młodzieży,

  • wykorzystania różnych agend opieki nad dziećmi i młodzieżą i służb specjalnych na rzecz pacjentów,

  • popularyzowania informacji o zaburzeniach psychicznych dzieci i młodzieży w ramach oświaty zdrowotnej.

4. - Formy zdobywania wiedzy i umiejętności praktycznych

Za zorganizowanie i prowadzenie systematycznego szkolenia w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży, pediatrii i neurologii dziecięcej odpowiedzialne są instytucja prowadzące specjalizację. Kształcenie może mieć formę ciągłą lub kursów.

 

a) Kursy

Kurs wprowadzający

Kurs wprowadzający w pierwszym roku kształcenia

"Wybrane zagadnienia z psychiatrii dzieci i młodzieży" - Klinika Psychiatrii Wieku Rozwojowego AM, ul. Marszałkowska 24, 00-567 Warszawa, prof. dr hab. J. Komender

Kursy doskonalące

  • "Postępy psychiatrii - zagadnienia psychiatrii wieku rozwojowego". Instytut Psychiatrii i Neurologii, ul. Sobieskiego 1/9, 02-957 Warszawa, prof. dr hab. I. Namysłowska

  • "Psychiatria i psychoterapia dzieci i młodzieży". Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży CM UJ, ul. Kopernika 21, 31-501 Kraków, prof. dr hab. M. Orwid

  • "Kompleksowe leczenie schizofrenii i zaburzeń afektywnych oraz zaburzeń odżywiania się". Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży AM, ul. Szpitalna 27/33, 60-572 Poznań, prof. dr hab. A. Rajewski

b) Staże kierunkowe

Ogółem 22 miesiące + 2 miesiące urlopu.

  • Oddział psychiatrii dzieci i młodzieży - 9 miesięcy

  • Poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży - 5 miesięcy (w tym 2 miesiące poradnia pediatryczna)

  • Oddział środowiskowy dla dzieci i młodzieży - 5 miesięcy

  • Oddział leczenia uzależnień dzieci i młodzieży - 2 miesiące

  • Staż fakultatywny (do uznania kierownika specjalizacji) - 1 miesiąc

  • Staże fakultatywne z zakresu: pediatrii, neurologii, psychiatrii sądowej, oraz staże w poradni psychologiczno-pedagogicznej, przedszkolu, DPS, poradni genetycznej - czas ich trwania ustala kierownik specjalizacji lub specjalista wojewódzki.

c) Kształcenie umiejętności wykonywania zabiegów i procedur medycznych

Wykaz i procedur i zabiegów medycznych, w których specjalizujący się ma obowiązek uczestniczyć

  • EW w zwiotczeniu,

  • PL u dzieci i młodzieży,

  • Udział w społeczności terapeutycznej, terapii grupowej (koterapia), grupie Balinta, sesji psychoterapii indywidualnej i rodzinnej,

  • Uczestniczenie w superwizji prowadzonych sesji psychoterapeutycznych.

Wykaz i procedur i zabiegów medycznych, które specjalizujący się ma obowiązek wykonać.

  • Wykonanie PL u dzieci i młodzieży,

  • Diagnostyczna sesja terapii rodzin,

  • Umiejętność prowadzenia psychoterapii dzieci i młodzieży pod superwizją,

  • Umiejętność prowadzenia długoterminowej terapii farmakologicznej dzieci i młodzieży,

  • Umiejętność oceny rozwoju dziecka.

d) Formy i metody samokształcenia

  • Uczestniczenie w seminariach, konferencjach, posiedzeniach i innych formach kształcenia wskazanych przez kierownika specjalizacji.

  • Punkty kredytowe ustalane i przyznawane przez komisję Zarządu głównego PTP. Minimum 50 punktów kredytowych.

  • Opublikowanie lub zgłoszenie do druku co najmniej 1 pracy poglądowej lub oryginalnej.

  • Studiowanie zalecanego piśmiennictwa:

  1. Zaburzenia rozwoju psychicznego, w: Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD 10. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne "Vesalius" IpiN Kraków - Warszawa 1997.

  2. Namysłowska I.: Terapia rodzin. Springer PWN, Warszawa 1997.

  3. Orwid M., Pietruszewski K. (red.): Psychiatria dzieci i młodzieży. Collegium Medicum UJ. Kraków 1996

  4. Orwid M. (red.): Zaburzenia psychiczne u młodzieży. PZWL, Warszawa 1981.

  5. Psychiatria dziecięca, w: Psychiatria, Dąbrowski S., Jaroszyński J., Pużyński S. (red.): PZWL, Warszawa 1987.

  6. Józefik B. (red.): Anoreksja i bulimia psychiczna. Collegium Medicum, Kraków 1999.

  7. Judith, Levis Herman: Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Gdańsk 1999

  8. Jaklewicz H.: Autyzm wczesnodziecięcy. G. W. P. Gdańsk 1993.

  9. Popielarska A.(red.): Psychiatria wieku rozwojowego. PZWL. Warszawa 1981.

  10. Scully J. H.: Psychiatria dzieci i młodzieży, w: Psychiatria. Urban & Partner, Wrocław 1998.

  11. Rutter M., Hersov L. (red.): Child and Adolescent Psychiatry. Modern Approaches. Blackwell Scientific Publications. Oxford 1987.

  12. Levis M.: Child and adolescent psychiatry. A Comprehensive Textbool. Wiliams and Wilkins. Wydanie 2, 1996.

  13. Żebrowska M. (red.): Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. PWN, 1996.

  14. Harlock E. B.: Rozwój dziecka. PWN, Warszawa 1985.

e) Pełnienie dyżurów lekarskich

Specjalizującego się lekarza obowiązuje odbycie 50 dyżurów lekarskich psychiatrycznych.

5. - Metody oceny wiedzy i umiejętności praktycznych

a) Kolokwia

Lekarz specjalizujący się zalicza niżej wymienione kolokwia:

  • kolokwium z psychiatrii dorosłych,

  • kolokwium z pediatrii,

  • kolokwium z neurologii wieku rozwojowego,

  • kolokwium z nerwic dorosłych,

  • kolokwium z neurologii dorosłych,

  • kolokwium z psychiatrii dzieci i młodzieży,

  • przedstawienie co najmniej 6 przypadków (case study),

  • kolokwium z prawa medycznego,

  • kolokwium z promocji zdrowia.

b) Zaliczenie sprawdzianów umiejętności praktycznych

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do zaliczenia sprawdzianów z umiejętności praktycznych.

c) Ocena pracy poglądowej

Specjalizujący się lekarz zobowiązany jest do wygłoszenia lub opublikowania jednej pracy poglądowej (samodzielnie) lub oryginalnej (jako współautor).

6. - Znajomość języków obcych

Oczekuje się, że specjalizujący się lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków: angielskiego, francuskiego lub niemieckiego w stopniu umożliwiającym korzystanie z literatury fachowej.

7. - Czas trwania specjalizacji

Specjalizacji w psychiatrii dzieci i młodzieży trwa 2 lata.

8. - Postępowanie kwalifikacyjne dla lekarzy ubiegających się o rozpoczęcie specjalizacji w psychiatrii dzieci i młodzieży

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

  • właściwy konsultant wojewódzki,

  • przedstawiciel Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego,

  • przedstawiciel okręgowej rady lekarskiej,

  • przedstawiciel wojewody.

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji. W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc szkoleniowych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Rozmowa poświęcona jest ocenie zainteresowań i motywów kandydatów skłaniających ich do rozpoczęcia specjalizacji oraz próbie oceny cech osobowych ważnych dla przyszłej pracy zawodowej. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc szkoleniowych.

 

(c) Copyright by Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa  2001