W toksykologii klinicznej mogą specjalizować się lekarze posiadający specjalizację II stopnia w anestezjologii i intensywnej terapii, chorobach wewnętrznych, medycynie pracy, pediatrii uzyskaną na podstawie dotychczasowych przepisów lub posiadający tytuł specjalisty w anestezjologii i intensywnej terapii, chorobach wewnętrznych, medycynie pracy, pediatrii uzyskany na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 25.03.1999r.

Specjalizacja lekarzy w toksykologii klinicznej ma na celu przygotowanie ich do pracy w ośrodkach leczenia zatruć, w oddziałach intensywnej opieki medycznej, w oddziałach chorób wewnętrznych i oddziałach chorób dzieci szpitali wieloprofilowych, ewentualnie na stanowiskach konsultantów toksykologii klinicznej tych szpitali.

Specjalista w zakresie toksykologii klinicznej powinien posiadać wiedzę i umiejętności rozpoznawania i leczenia chorych zatrutych, zarówno w warunkach szpitalnych jak i na zasadzie konsultacji telefonicznych, rozpoznawania powikłań i następstw zatruć, prowadzenia właściwego dalszego postępowania leczniczego i orzeczniczego. Powinien także posiadać umiejętność oceny ryzyka wystąpienia rozstroju zdrowia w populacji narażonej na działanie określonych ksenobiotyków.

Aby osiągnąć te umiejętności lekarz musi posiadać wiedzę z zakresu biochemii toksykologicznej, mechanizmów działania trucizn, diagnostyki laboratoryjnej biochemicznej i toksykologicznej, a przede wszystkim wiadomości obejmujące symptomatologię zatruć ostrych i przewlekłych, zasady postępowania leczniczego na poszczególnych etapach udzielania pomocy zatrutym i podstawy profilaktyki zatruć. Ponadto lekarzowi jest potrzebna wiedza z szeregu działów i specjalności medycznych takich jak: intensywna terapia, choroby wewnętrzne – kardiologia, pulmonologia, gastrologia, nefrologia, hematologia, endokrynologia; pediatria, choroby zakaźne, neurologia i psychiatria.

W czasie specjalizacji konieczne jest zdobycie umiejętności podejmowania szybkiej decyzji, umiejętności pracy zespołowej, szczególnie współpracy z ośrodkiem informacji toksykologicznej i laboratorium toksyko-chemicznym, oraz umiejętności nawiązywania kontaktów z innymi specjalistami.

Oczekuje się, że lekarz po zakończeniu specjalizacji w toksykologii klinicznej będzie posiadał przedstawione poniżej wiadomości i umiejętności praktyczne.

• Ocena stanu nieprzytomności wg. Matthew i Lawsona oraz NCS (skala Glasgow),
• Samodzielne prowadzenie akcji reanimacyjnej: oddech zastępczy bezprzyrządowy i z użyciem aparatu Ambu, masaż pośredni serca,
• Kierowanie akcja reanimacyjną,
• Intubacja dotchawicza,
• Wykonanie defibrylacji,
• Pobranie krwi z tętnic obwodowych do badania gazometrycznego,
• Cewnikowanie żył centralnych,
• Wykonanie pomiaru ośrodkowego ciśnienia żylnego,
• Cewnikowanie pęcherza moczowego,
• Wprowadzenie zgłębnika do żołądka – płukanie żołądka,
• Badanie dna oczu – ocena co do obrzęku tarczy nerwu wzrokowego,
• Prowadzenie pozaustrojowej eliminacji trucizn.

• Organizacja ośrodków toksykologicznych w Polsce,
• Epidemiologia ostrych zatruć,
• Podstawowe pojęcia toksykologiczne,
• Czynniki wpływające na efekt toksyczny substancji chemicznych,
• Zasady rozpoznawania zatruć,
• Ocena uszkodzeń narządowych w zatruciach,
• Psychiatryczne aspekty ostrych i przewlekłych zatruć,
• Powikłania i następstwa ostrych zatruć,
• Elementy toksykologii przemysłowej,
• Problematyka toksykologii środowiskowej,
• Profilaktyka zatruć chemicznych,
• Toksykologiczna informacja telefoniczna,
• Aspekty społeczne i prawne zatruć chemicznych,
• Zasady organizacji i leczenia w przypadkach katastrof chemicznych.

• zatrucia lekami
• zatrucia gazami duszącymi chemicznie
• zatrucia alkoholami
• zatrucia rozpuszczalnikami organicznymi
• zatrucia środkami ochrony roślin
• zatrucia grzybami
• zatrucia substancjami methemoglobinotwórczymi
• zatrucia środkami żrącymi
• zatrucia metalami ciężkimi
• zatrucia roślinami i jadami

• uzależnienia lekowe ( narkomania, alkoholizm)

• ogólne zasady postępowania w ostrych i przewlekłych zatruciach

• metody diagnostyczne i terapeutyczne w ostrych zatruciach

• zapobieganie wchłanianiu się trucizn

• odtrutki

• metody przyspieszania eliminacji trucizn

• leki stosowanie w leczeniu ostrych zatruć

• rozpoznawanie ostrego i przewlekłego zatrucia

• poprawne przeprowadzanie diagnostyki różnicowej

• interpretacja wyników badań laboratoryjnych

• interpretacja wyników badań chemiczno-toksykologicznych

• umiejętność zapobiegania wchłanianiu się trucizny z różnych miejsc wchłaniania

• praktyczne stosowanie odtrutek w celach diagnostycznych i leczniczych

• umiejętność prowadzenia forsowanej diurezy

• umiejętność formułowania rozpoznania zatrucia i orzekanie

Lekarz specjalizujący się w toksykologii klinicznej uczestniczy w pierwszym roku kształcenia w kursie wprowadzającym, obejmującym:

Kurs trwa 6 dni ( 36 godzin zajęć) i prowadzony jest w Klinice Toksykologii Katedry Medycyny Pracy i Chorób Środowiskowych Collegium Medicum UJ w Krakowie oraz w Klinice Ostrych Zatruć Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi.

W trakcie specjalizacji lekarz zobowiązany jest do odbycia wymienionych niżej kursów, zatwierdzonych przez Konsultanta Krajowego, o tematyce dotyczącej zagadnień związanych z programem specjalizacji.

Dla lekarzy nie będących specjalistami w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii i specjalistami II stopnia z anestezjologii i intensywnej terapii, tj. dla lekarzy specjalistów z chorób wewnętrznych, medycyny pracy i pediatrii. Czas trwania kursu 14 dni.

• epidemiologię zakażeń HIV i choroby AIDS,
• rozpoznawanie zakażeń HIV i choroby AIDS,
• zagadnienia HIV/AIDS w aspekcie leczenia toksykologicznego i detoksykacyjnego narkomanów,
• etyczne i prawne aspekty HIV i AIDS.

Czas trwania kursu 3 dni

Obejmuje podstawowe wiadomości z zakresu:

• podstaw teoretycznych
• polityki zdrowotnej
• główne zagrożenia dotyczące zatruć chemicznych ostrych i przewlekłych
• patologia społeczna: alkoholizm, narkomania
• działania na rzecz poprawy i utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego
• problematyka toksykologiczna środowiska w aspekcie promocji zdrowia
• podstawowe ustawodawstwo polskie i międzynarodowe związane z promocją zdrowia w aspekcie toksykologicznym, zdrowia psychicznego, przeciwdziałania alkoholizmowi i narkomanii.

Czas trwania kursu 3 dni.

Obowiązkowy dla lekarzy specjalizujących się, z wyłączeniem specjalistów medycyny pracy.

Obejmuje podstawowe dane o zagrożeniach chemicznych na stanowiskach pracy i zatruciach przemysłowych.

Czas trwania kursu 6 dni ( 36 godzin).

Lekarz powinien pogłębiać wiedzę przez śledzenie literatury fachowej a także korzystać z innych form zdobywania wiedzy wskazanych przez kierownika specjalizacji. Z piśmiennictwa polskiego wskazane są:

Acta Poloniae Toxicologica, Medycyna Pracy, specjalne numery Przeglądu Lekarskiego oraz czasopisma medyczne ogólne.

Z piśmiennictwa obcego:

Clinical Toxicology, Archive of Toxicology.

Specjalizujący się zobowiązany jest do napisania pracy poglądowej, oryginalnej lub kazuistycznej wiążącej się ściśle z toksykologią kliniczną.

Lekarz specjalizujący się w toksykologii klinicznej zobowiązany jest odbyć wymienione poniżej staże. Czas trwania stażu podany jest w dniach roboczych, co najmniej po 6 godzin dziennie.

Staże odbywają się w oddziałach specjalistycznych i kończą się kolokwiami.

• Samodzielne prowadzenie akcji reanimacyjnej- oddech zastępczy bez przyrządów i z użyciem aparatu AMBU, masaż pośredni serca i kierowanie akcją reanimacyjną - co najmniej 15 zabiegów.

• Wykonywanie sztucznej wentylacji płuc z użyciem respiratora – co najmniej 20 zabiegów.

• Intubacja dotchawicza - co najmniej 15 zabiegów.

• Defibrylacja - co najmniej 5 zabiegów.

• Nakłucie tętnic obwodowych w celu pobrania krwi do badań gazometrycznych - co najmniej 15 zabiegów.

• Cewnikowanie żyły centralnej - co najmniej 15 zabiegów.

• Wykonanie pomiaru ośrodkowego ciśnienia żylnego - co najmniej 15 zabiegów.

• Wprowadzenie zgłębnika do żołądka i płukanie żołądka - co najmniej 30 zabiegów.

• Cewnikowanie pęcherza moczowego - co najmniej 15 zabiegów.

• Stosowanie odtrutek specyficznych - wykazanie jakich i ile razy ( w zależności od rodzaju leczonych chorych).

• Udzielania informacji telefonicznych ( pod nadzorem) - co najmniej 20 w każdym roku szkolenia.

Lekarz specjalizujący się w toksykologii klinicznej zobowiązany jest do pełnienia co najmniej 2 dyżurów w miesiącu w izbie przyjęć lub oddziale ostrych zatruć.

Lekarz specjalizujący się w toksykologii klinicznej zobowiązany jest do:

Lekarz specjalizujący się w toksykologii klinicznej zobowiązany jest do zaliczenia sprawdzianów z umiejętności praktycznych.

Lekarz przedstawia do oceny kierownika specjalizacji pracę poglądową, oryginalną lub pracę kazuistyczną przygotowaną do druku.

4. Znajomość języków obcychOczekuje się, że lekarz wykaże się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z języków obcych (angielskiego, francuskiego, niemieckiego) w stopniu co najmniej umożliwiającym korzystanie z piśmiennictwa obcego.

Specjalizacja w toksykologii klinicznej trwa 2 lata (24 miesiące w tym 2 miesiące urlopu) dla lekarzy posiadających:

Czas trwania specjalizacji dzieli się na czas spędzony na stażach kierunkowych i kursach obowiązkowych oraz pozostały okres na pracę w izbie przyjęć, oddziale szpitalnym i w niewielkim odsetku w poradni specjalistycznej jednostki prowadzącej specjalizację.

Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w skład której wchodzą:

Komisja ocenia wnioski pod względem formalnym i ustala listę lekarzy, którzy uzyskają zgodę na rozpoczęcie specjalizacji.

W przypadku postępowania konkursowego (jeżeli specjalizacja ma być realizowana w ramach rezydentury lub gdy liczba kandydatów przekracza liczbę przewidzianych miejsc edukacyjnych) organizowany jest egzamin testowy a następnie komisja przeprowadza rozmowy kwalifikacyjne. Jeżeli do konkursu przystępuje duża liczba lekarzy powoływane są zespoły podległe komisji.

Egzamin testowy opracowany przez Krajową Radę Egzaminów Lekarskich organizuje i przeprowadza kierownik wojewódzkiego ośrodka metodyczno-organizacyjnego.

Komisja kwalifikacyjna ds. specjalizacji w oparciu o wyniki testu i rozmowy kwalifikacyjnej ustala listę rankingową służącą do wypełnienia miejsc edukacyjnych.

Według oceny Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Toksykologii Klinicznej warunki te spełniają :

Pozostałe Ośrodki Toksykologiczne tj. w Warszawie, Sosnowcu, Wrocławiu, Gdańsku i Rzeszowie spełnią wymagane warunki po uzyskaniu odpowiedniej liczby specjalistów z zakresu toksykologii klinicznej.