Mural z okazji jubileuszu
55-lecia CMKP

Mural z okazji jubileuszu
55-lecia CMKP

Prof. Marcin Kacprzak

Prof. Marcin Kacprzak to postać szczególna w historii CMKP i instytucji, które ją poprzedzały, jest bowiem symbolem początków szkolenia podyplomowego lekarzy, które mają przecież źródła warszawskiej uczelni medycznej – Akademii Medycznej w Warszawie. Gdy popatrzymy na poczet czternastu dyrektorów tej instytucji (od Instytutu Doskonalenia i Specjalizacji Kadr Lekarskich, przez Studium Doskonalenia Lekarzy Akademii Medycznej w Warszawie, po Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego), jedynie prof. Marcin Kacprzak był również rektorem Akademii Medycznej w Warszawie. Nie ulega wątpliwości, że może być uznany za pioniera higieny i medycyny społecznej – a więc tego, co określa się dzisiaj częściej mianem zdrowia publicznego. Wprowadził do polskiej terminologii naukowej pojęcie „medycyny zapobiegawczej” – można więc śmiało uważać go również za pioniera prewencji i profilaktyki. Czy można by znaleźć lepszego patrona CMKP, a zwłaszcza jej Szkoły Zdrowia Publicznego niż prof. Marcin Kacprzak? Chyba nie.

„Nie ma ani takiej nędzy, ani takiego bogactwa, które by higieny nie potrzebowało stale” – nauczał prof. Kacprzak, łączył przy tym wiedzę teoretyczną z praktyką kliniczną – jako młody lekarz zwalczał epidemie chorób zakaźnych w trakcie rewolucji październikowej, w II Rzeczpospolitej był tzw. lekarzem sanitarnym. Po 1945 roku – gdy domykała się dopiero „żelazna kurtyna”, zdołał w 1946 roku przewodniczyć polskiej delegacji na konferencję założycielską Światowej Organizacji Zdrowia w Nowym Jorku – jest jednym ze współautorów konstytucji WHO.

Bardzo aktywnie uczestniczył w budowaniu zaplecza naukowego polskiej medycyny w warunkach PRL – był między innymi przez dwie kadencje przewodniczącym Rady Naukowej przy Ministrze Zdrowia, gdy rada taka jeszcze istniała. Legendarne było też przywiązanie prof. Marcina Kacprzaka do biednej wsi, z której pochodził, a która po latach stała się dzielnicą rozrastającego się Płocka. Stąd też Wojewódzki Szpital Zespolony w Płocku, wybudowany w 1973 roku, nosi imię prof. Marcina Kacprzaka.

Picture of Prof. Krzysztof J. Filipiak, dyrektor-rektor CMKP

Prof. Krzysztof J. Filipiak, dyrektor-rektor CMKP

o prof. Marcinie Kacprzaku

Prof. Walenty Hartwig

Urodził się 7 października 1910 r. w Moskwie w rodzinie polskiego fotografa. Po dramatycznych przeżyciach rewolucji z 1917 r., w 1919 r. przyjechał do Lublina, do niepodległej Polski. W 1928 r., po ukończeniu gimnazjum im. Stanisława Staszica wstąpił na Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Po odbyciu służby wojskowej w Szkole Podchorążych Sanitarnych podjął pracę w II Klinice Chorób Wewnętrznych w Szpitalu Dzieciątka Jezus pod kierunkiem prof. Witolda Orłowskiego. W 1939 r. był ordynatorem szpitala wojennego w Lublinie i Łucku. Już w okupowanej Warszawie prowadził tajne nauczanie medycyny. Pracując w szpitalu przy ul. Lindleya służył pomocą lekarską harcerzom z Szarych Szeregów i batalionu „Zośka”. Był zaangażowany w niesienie pomocy rannemu w akcji pod Arsenałem Alkowi Dawidowskiemu i wyrwanemu z rąk gestapo Janowi Butrynowi.

Największym jego dziełem było zorganizowanie we wczesnych latach 50. uczelni kształcącej podyplomowo lekarzy – Instytutu Doskonalenia i Specjalizacji Kadr Lekarskich. W 1957 r. Instytut został przekształcony w Studium Doskonalenia Lekarzy Akademii Medycznej, a prof. Hartwig został jego dyrektorem. Został odwołany z tego stanowiska w 1958 r., za to, że wziął udział w pielgrzymce lekarzy na Jasną Górę.

Kontynuował swoje dzieło tworząc kolejne kliniki Studium Doskonalenia Lekarzy AM. Pierwszą jednostką była Katedra i Klinika Endokrynologii powołana w 1955 r. w Instytucie Gruźlicy przy ul. Płockiej. Od 1960 r. Klinika została przeniesiona do nowo wybudowanego Szpitala Bielańskiego. Od 1960 r. – przez prawie 25 lat – prof. Walenty Hartwig kierował Kliniką Endokrynologii do 1980 r., kiedy przeszedł na emeryturę. Przez kolejne ćwierć wieku kierownikiem tej kliniki był prof. Stefan Zgliczyński, a od 2005 r. ja mam zaszczyt kierować tą Kliniką.

Nieprzeciętna zdolność i sumienność oraz pracowitość Profesora sprawiły, że stał się Mistrzem dla wielu pokoleń lekarzy. Prof. Hartwig umarł 1 października 1991 r. wśród swoich najbliższych, w Szpitalu na Bielanach, w Klinice, którą sam stworzył.

Picture of Prof. Wojciech Zgliczyński, kierownik Kliniki Endokrynologii CMKP

Prof. Wojciech Zgliczyński, kierownik Kliniki Endokrynologii CMKP

o prof. Walentym Hartwigu

Prof. Halina Szwarc

Prof. Halina Szwarc w 1966 r. rozpoczęła pracę na Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, gdzie otrzymała tytuł profesora i katedrę Medycyny Sportowej. W latach 1965-1969 pełniła funkcję prodziekana na tej uczelni, a w latach 1969-1971 – jej prorektora. W działalności naukowej koncentrowała się na sytuacji zdrowia ludzi starych w Polsce w świetle badań środowiskowych, socjologicznych i medycznych. Głównie zajmowała się badaniami wpływu wysiłku fizycznego na organizm osób starszych.

Pod koniec lat siedemdziesiątych była już uznanym gerontologiem. Jeździła w delegację do Francji, Włoch, Szwajcarii. W 1975 r. – będąc na zjeździe poświęconym pomocy społecznej – spotkała prof. Pierra Vellasa, założyciela Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Tuluzie (pierwszego UTW na świecie 1973 r.), który podsunął Jej myśl założenia takiej placówki w Polsce. W tym samym roku, jesienią, założyła pierwszy Uniwersytet Trzeciego Wieku przy CMKP. Z Jej inicjatywy powstały kolejne UTW we Wrocławiu, Rzeszowie, Poznaniu, Łodzi, Opolu i Szczecinie.

Przy Jej udziale, w CMKP powstał także Zakład Gerontologii, w ramach którego powołana została Klinika Geriatrii. Jako członek Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego, założyła Sekcję ds. UTW, stając na jej czele, aby realizować badania naukowe. Była członkiem Zarządu AIUTA (Międzynarodowego Stowarzyszenia Uniwersytetu Trzeciego Wieku), działającego na rzecz uznania właściwej roli człowieka starszego w rodzinie i społeczeństwie.

Prof. Halina Szwarc zajmowała się głównie profilaktyką gerontologiczną. Była lekarzem, naukowcem i społecznikiem. Uważała, że aktywność fizyczna, umysłowa, kulturalna czy turystyka pozwala na przedłużenie pomyślnego życia. Podkreślała konieczność wychowania do starości. Stworzyła ogólnopolski ruch UTW, który do dziś pozwala wielu seniorom wypełnić czas wolny i odnaleźć sens życia ubogacając codzienność. Obecnie w Polsce działa ok. 700 UTW. To efekt umiejętności przewidywania przez prof. Halinę Szwarc konsekwencji działań, które zostały przez nią zaplanowane wiele lat temu.

Picture of Prof. Ewa Kozdroń, założycielka i prezes Uniwersytetu Trzeciego Wieku Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie oraz prezes Europejskiego Stowarzyszenia Promocji Aktywności Ruchowej 50+

Prof. Ewa Kozdroń, założycielka i prezes Uniwersytetu Trzeciego Wieku Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie oraz prezes Europejskiego Stowarzyszenia Promocji Aktywności Ruchowej 50+

o prof. Halinie Szwarc

Prof. Halina Szwarc

Prof. Halina Szwarc zajmuje szczególne miejsce w historii polskiej edukacji dorosłych i gerontologii społecznej. Była nie tylko wybitną lekarką, naukowczynią i działaczką społeczną, lecz także osobą, która w praktyce zapoczątkowała oraz zorganizowała ruch Uniwersytetów Trzeciego Wieku w Polsce. To właśnie dzięki jej wizji, determinacji i konsekwencji zawdzięcza się powstanie pierwszego polskiego UTW oraz rozwój idei aktywnego starzenia się w naszym kraju.

Najważniejszym społecznym dziełem prof. Haliny Szwarc było stworzenie polskiego modelu Uniwersytetu Trzeciego Wieku. W 1975 r. założyła przy CMKP pierwszy w Polsce Uniwersytet Trzeciego Wieku, uznawany także za trzeci taki ośrodek na świecie. Po raz pierwszy w Polsce powstała instytucja, której celem nie była opieka bierna, lecz aktywizacja intelektualna, społeczna, kulturalna i zdrowotna seniorów.

Pani Prof. Szwarc była nie tylko „założycielką jednej placówki”. Jej rola była znacznie szersza: stworzyła ideę organizacyjną, nadała jej podstawy programowe i pokazała, że osoby starsze powinny pozostać aktywnymi uczestnikami życia społecznego. Uniwersytet Trzeciego Wieku – w jej ujęciu – miał być miejscem dalszego rozwoju, samokształcenia, utrzymywania więzi społecznych, profilaktyki samotności i przeciwdziałania marginalizacji osób starszych.

Prof. Halina Szwarc rozumiała, że sam fakt utworzenia jednej instytucji nie wystarczy, dlatego rozpoczęła działania na rzecz upowszechnienia modelu UTW w innych miastach. Inspirowała ich powstawanie, kierując propozycje organizacyjne do środowisk akademickich i oświatowych. Prof. Halina Szwarc budowała sieć autonomicznych instytucji opartych na wspólnej idei edukacji senioralnej. Jej zasługą było również to, że polskie Uniwersytety Trzeciego Wieku od początku miały charakter nie tylko edukacyjny, ale też prozdrowotny i wspólnotowy. Jako lekarka i gerontolog prof. Szwarc postrzegała starzenie się w sposób całościowy. Uważała, że jakość życia w starszym wieku zależy nie tylko od leczenia chorób, ale także od aktywności intelektualnej, ruchowej i kontaktów społecznych. Znaczenie jej dokonań zostało potwierdzone także w życiu publicznym. W 2015 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął uchwałę upamiętniającą prof. Halinę Szwarc w związku z 40. rocznicą założenia pierwszego w Polsce Uniwersytetu Trzeciego Wieku.

Picture of Prof. Wojciech Bik, Pełnomocnik Dyrektora ds. Uniwersytetu Trzeciego Wieku im. Haliny Szwarc w Warszawie

Prof. Wojciech Bik, Pełnomocnik Dyrektora ds. Uniwersytetu Trzeciego Wieku im. Haliny Szwarc w Warszawie

o prof. Halinie Szwarc

Odsłonięcie muralu

Obejrzyj fotorelację z odsłonięcia muralu w której uczestniczyły władze Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego i władze dzielnicy Bielany.

Zobacz relację

Stronę opracował Zespół Komunikacji i Promocji CMKP © 2026